Giãn tĩnh mạch thừng tinh là gì? Dấu hiệu và mức độ nguy hiểm

Giãn tĩnh mạch thừng tinh là tình trạng khá phổ biến ở nam giới, nhưng nhiều người chỉ nhận ra khi đi khám hiếm muộn hoặc khi cảm giác khó chịu ở bìu kéo dài nhiều ngày. Bệnh tiến triển âm thầm, không rầm rộ, nhưng lại có khả năng ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng sinh sản nếu để lâu mà không theo dõi hoặc điều trị đúng lúc.

Bài viết này tại IVF Đông Đô Center sẽ giải thích rõ ràng nhất các dấu hiệu, mức độ và những vấn đề liên quan, để bạn có thể hiểu tình trạng đang xảy ra với cơ thể mình – một cách nhẹ nhàng, không phức tạp hóa vấn đề.

Giãn tĩnh mạch thừng tinh là gì?

Giãn tĩnh mạch thừng tinh là hiện tượng các tĩnh mạch nằm dọc theo thừng tinh – cấu trúc chứa mạch máu và ống dẫn tinh – bị giãn rộng và xoắn lại. Những tĩnh mạch này vốn có nhiệm vụ đưa máu từ tinh hoàn quay trở về ổ bụng. Nhưng khi van tĩnh mạch hoạt động không tốt, dòng máu bị dồn lại và từ đó gây giãn.

Tình trạng này xảy ra nhiều hơn ở bên trái do đặc điểm giải phẫu: tĩnh mạch tinh trái thường đổ vào tĩnh mạch thận trái theo góc vuông, dễ gây cản trở dòng chảy. Đa phần trường hợp không nguy hiểm ngay lập tức, nhưng nếu giãn nhiều hoặc kéo dài thì có thể làm tinh hoàn hoạt động kém, ảnh hưởng chất lượng tinh trùng.

3 Nguyên nhân gây giãn tĩnh mạch thừng tinh

Do van tĩnh mạch hoạt động kém

Bên trong các tĩnh mạch có những chiếc van nhỏ có nhiệm vụ ngăn máu chảy ngược. Khi van yếu hoặc đóng mở không đúng, máu bị ứ lại, gây tăng áp lực và làm tĩnh mạch giãn dần theo thời gian. Đây là cơ chế thường gặp nhất.

Do tăng áp lực ổ bụng

Những hoạt động tạo áp lực lên ổ bụng như nâng vật nặng, rặn nhiều khi táo bón, hoặc ho kéo dài… khiến máu trong hệ tĩnh mạch khó lưu thông. Nếu tình trạng này xảy ra thường xuyên, nó có thể góp phần làm các mạch quanh thừng tinh bị phồng ra.

Di truyền hoặc cấu trúc giải phẫu

Ở một số người, cấu trúc của tĩnh mạch hoặc đường đổ về hệ tĩnh mạch trung tâm vốn có đặc điểm bất lợi, khiến dòng máu dễ bị cản trở. Yếu tố này mang tính bẩm sinh nhiều hơn và có thể giải thích vì sao có người dễ mắc bệnh hơn người khác.

Dấu hiệu nhận biết giãn tĩnh mạch thừng tinh

1. Cảm giác nặng, đau âm ỉ vùng bìu: Cảm giác thường không đau nhói, mà chỉ âm ỉ và nặng nề. Có người mô tả như kiểu “vướng vướng”, đặc biệt là cuối ngày sau khi đứng nhiều hoặc hoạt động liên tục. Cảm giác này đôi khi làm nam giới để ý nhưng lại dễ bỏ qua.
2. Bìu giãn, cảm giác như “búi giun” khi sờ: Khi bệnh tiến triển, mạch máu giãn xoắn tạo thành các búi ngoằn ngoèo. Lúc sờ vào, người bệnh có thể cảm nhận rõ và thường đây là lý do khiến họ quyết định đi khám.
3. Đau tăng khi đứng lâu hoặc vận động mạnh: Vận động mạnh hoặc đứng lâu khiến lượng máu dồn xuống bìu nhiều hơn, làm tĩnh mạch giãn căng và gây khó chịu. Đây là thời điểm triệu chứng rõ nhất.
4. Giảm đau khi nằm xuống: Khi nằm, máu trở về hệ tuần hoàn trung tâm tốt hơn, áp lực tại vùng bìu giảm nên cảm giác đau giảm. Dấu hiệu này rất điển hình.
5. Có thể không có triệu chứng ở giai đoạn nhẹ: Khá nhiều người hoàn toàn không cảm thấy gì bất thường. Chỉ khi khám sức khỏe hoặc kiểm tra hiếm muộn mới phát hiện ra.

>>> Xem thêm: Rối loạn cương dương: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách phòng ngừa

3 Mức độ giãn tĩnh mạch thừng tinh

• Độ 1 – Chỉ phát hiện qua siêu âm: Ở mức này, mắt thường không thấy, sờ cũng không rõ. Siêu âm Doppler là phương pháp duy nhất giúp nhận biết dòng máu trào ngược.
• Độ 2 – Sờ thấy nhưng không quan sát bằng mắt thường: Bác sĩ có thể sờ thấy khi bệnh nhân đứng. Nếu chỉ nhìn thì không rõ độ giãn.
• Độ 3 – Nhìn thấy rõ khi quan sát bằng mắt thường: Các búi tĩnh mạch nổi ngoằn ngoèo dưới da bìu và thường làm bên bìu đó xệ xuống hơn bình thường.

Phân loại theo Doppler để đánh giá chính xác mức độ

Siêu âm Doppler cho biết đường kính tĩnh mạch, mức độ trào ngược, thời gian trào ngược… Đây là tiêu chuẩn quan trọng để quyết định có cần điều trị hay không.

Giãn tĩnh mạch thừng tinh có nguy hiểm không?

• Ảnh hưởng đến chất lượng tinh trùng: Tinh hoàn hoạt động tốt khi nhiệt độ thấp hơn cơ thể khoảng 2-3°C. Khi tĩnh mạch giãn, lượng máu ứ lại làm nhiệt tăng, ảnh hưởng đến quá trình sinh tinh.
• Nguy cơ giảm số lượng, độ di động và hình dạng tinh trùng: Sự thay đổi môi trường trong tinh hoàn khiến tinh trùng dễ bị yếu, di động kém hoặc dị dạng nhiều hơn.
• Nguy cơ gây vô sinh nam nếu không điều trị: Giãn tĩnh mạch thừng tinh là nguyên nhân phổ biến nhất của vô sinh nam có thể điều trị được. Không phải ai bị cũng vô sinh, nhưng nguy cơ cao hơn nhiều so với người bình thường.
• Ảnh hưởng tâm lý và chất lượng sống: Cảm giác nặng bìu kéo dài, cùng với lo lắng về khả năng sinh sản, khiến nhiều nam giới mất tự tin và căng thẳng.

>>> Có thể bạn quan tâm: Nấm vùng kín: Kiến thức cần biết để bảo vệ sức khỏe vợ chồng

Nguyên nhân giãn tĩnh mạch thừng tinh ảnh hưởng đến tinh trùng

1. Tăng nhiệt độ vùng bìu: Nhiệt tăng dù chỉ 1-2°C cũng đủ để ảnh hưởng đến quá trình sản xuất tinh trùng.
2. Rối loạn lưu thông máu: Lượng oxy đến mô tinh hoàn giảm, dẫn đến môi trường bị thay đổi, tích tụ chất gây stress oxy hóa.
3. Ảnh hưởng đến chức năng tế bào Leydig và Sertoli: Tế bào Leydig giúp tạo testosterone; tế bào Sertoli hỗ trợ quá trình sinh tinh. Khi hai loại tế bào này bị ảnh hưởng, chất lượng tinh trùng sẽ giảm đáng kể.
4. Giảm khả năng sinh tinh: Những yếu tố trên cộng lại làm quá trình tạo tinh trùng bị gián đoạn hoặc giảm sản lượng.

Giãn tĩnh mạch thừng tinh có chữa được không?

• Điều trị tùy vào triệu chứng và mức độ giãn: Không phải ai bị cũng cần mổ. Bác sĩ sẽ xem xét triệu chứng đau, mức độ giãn và tinh dịch đồ để quyết định.
• Không bắt buộc mổ nếu không gây đau hoặc không ảnh hưởng sinh sản: Nếu tinh dịch đồ bình thường và người bệnh không có kế hoạch sinh sản gần, theo dõi định kỳ là đủ.
• Mổ để cải thiện chất lượng tinh trùng trong trường hợp cần thiết: Phẫu thuật thường được chỉ định khi đau kéo dài hoặc tinh dịch đồ bất thường.

Điều trị giãn tĩnh mạch thừng tinh

1. Điều trị nội khoa: Thuốc không thể làm hết giãn, nhưng giúp giảm đau, giảm viêm và cải thiện lưu thông máu. Phù hợp với trường hợp nhẹ.
2. Phẫu thuật thắt tĩnh mạch thừng tinh: Mục đích là chặn các tĩnh mạch giãn để ngăn dòng máu trào ngược. Sau đó, các tĩnh mạch khác vẫn đảm nhiệm vai trò dẫn máu.
3. Mổ vi phẫu: Đây là phương pháp mang lại hiệu quả cao nhất và tỉ lệ tái phát thấp. Bác sĩ quan sát dưới kính hiển vi để thắt chính xác từng nhánh tĩnh mạch.
4. Tái phát sau mổ: Vẫn có thể xảy ra nếu các nhánh nhỏ không được xử lý, nhưng mổ vi phẫu giảm nguy cơ này rất nhiều.

Cách phòng ngừa giãn tĩnh mạch thừng tinh

1. Tránh đứng hoặc ngồi liên tục quá lâu: Việc thay đổi tư thế giúp lưu thông máu tốt hơn.
2. Tránh nâng vật nặng: Nâng nặng làm tăng áp lực ổ bụng, dễ khiến bệnh nặng lên.
3. Quan tâm sức khỏe sinh sản định kỳ: Khám nam khoa định kỳ giúp phát hiện sớm những thay đổi bất lợi.
4. Duy trì lối sống lành mạnh: Tập luyện nhẹ nhàng, ngủ đủ, ăn uống cân bằng đều tốt cho sức khỏe mạch máu.

>>> Có thể bạn quan tâm: Bệnh lậu ở nam giới: Nguyên nhân và dấu hiệu nhận biết

5 Câu hỏi thường gặp (Q&A)

Câu 1 – Giãn tĩnh mạch thừng tinh có nguy hiểm không?

Không nguy hiểm đến tính mạng, nhưng có thể ảnh hưởng khả năng sinh sản nếu để lâu.

Câu 2 – Có cần mổ không nếu không đau?

Không bắt buộc. Nếu tinh dịch đồ bình thường, bác sĩ có thể chỉ định theo dõi.

Câu 3 – Sau phẫu thuật bao lâu thì có thể quan hệ?

Thường từ 2-4 tuần tùy vào tốc độ hồi phục.

Câu 4 – Có tái phát sau khi mổ không?

Có thể, nhưng tỉ lệ thấp nhất khi áp dụng vi phẫu.

Câu 5 – Nên khám ở đâu để phát hiện sớm bệnh lý này?

Nên khám tại các cơ sở nam khoa uy tín, nơi có siêu âm Doppler tinh hoàn.

Kết luận

Giãn tĩnh mạch thừng tinh không phải bệnh nguy hiểm tức thì, nhưng cũng không nên bỏ qua. Nó âm thầm ảnh hưởng đến cảm giác hàng ngày và có thể tác động đến chất lượng tinh trùng nếu để kéo dài. Khám sớm giúp xác định mức độ, có hướng xử lý rõ ràng và an toàn, tránh lo lắng không cần thiết. Chỉ cần theo đúng hướng dẫn của bác sĩ, hầu hết trường hợp đều có thể kiểm soát tốt.