Nhiều chị em cứ nghĩ còn trẻ thì chuyện sinh nở chắc không cần phải lo lắng. Thật ra không hẳn vậy. Cơ thể đôi khi báo hiệu những vấn đề liên quan đến khả năng sinh sản, chỉ là thường bị bỏ qua. Những dấu hiệu này không ồn ào, nhưng nếu biết để ý thì sẽ nhận ra sớm và xử lý kịp. Bài viết dưới đây tại IVF Đông Đô sẽ chia sẻ 6 dấu hiệu nhận biết hiếm muộn ở phụ nữ trẻ mà vì nguyên nhân chủ quan nào đó, dễ bị bỏ qua.
Hiếm muộn ở phụ nữ trẻ là gì?
Hiếm muộn, nói nôm na là việc các cặp đôi dù quan hệ đều đặn và không dùng biện pháp tránh thai nhưng vẫn không thể có thai sau một khoảng thời gian nhất định – thường là 1 năm nếu dưới 35 tuổi, hoặc rút ngắn còn 6 tháng với phụ nữ trên 35. Tuy không phải vô sinh hoàn toàn, nhưng khả năng thụ thai giảm khiến nhiều người lo lắng, mong muốn tìm cách hỗ trợ sớm.
Nguyên nhân có thể bắt nguồn từ nhiều vấn đề: rối loạn phóng noãn (rụng trứng không đều hoặc không có rụng trứng), hội chứng buồng trứng đa nang, viêm vùng chậu gây tắc ống dẫn trứng, hay những bất thường về tử cung như u xơ, polyp hay dính tử cung. Thậm chí, suy giảm dự trữ buồng trứng ở tuổi còn rất trẻ cũng là nguyên nhân làm giảm khả năng sinh sản. [1]
Đừng xem nhẹ dấu hiệu hay tình trạng này, vì nếu biết trước và can thiệp kịp thời, cơ hội thụ thai sẽ cải thiện đáng kể. Việc thăm khám và tìm hiểu nguyên nhân đúng giúp các chị em chuẩn bị tốt hơn trên hành trình làm mẹ.
6 Dấu hiệu nhận biết hiếm muộn ở phụ nữ trẻ
Rối loạn kinh nguyệt
Về mặt y học, khi sau một năm quan hệ đều đặn mà không dùng biện pháp tránh thai mà vẫn chưa có thai (với phụ nữ dưới 35 tuổi), hoặc sau 6 tháng nếu trên 35 tuổi, thì đó là dấu hiệu nên lưu ý. Chu kỳ kinh nguyệt thất thường, như quá thưa, mất kinh hoặc thay đổi liên tục, thường do rụng trứng không đều hoặc không xảy ra, làm giảm khả năng thụ thai đáng kể.
Những dấu hiệu kèm theo như mọc nhiều lông bất thường, mụn kéo dài, tăng cân mất kiểm soát thường liên quan đến hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS) – nguyên nhân phổ biến khiến chu kỳ kinh rối loạn và ảnh hưởng tới khả năng thụ thai.
Nguyên nhân phổ biến gồm rối loạn phóng noãn do mất cân bằng hormon, stress, chế độ ăn kiêng quá mức; hội chứng buồng trứng đa nang; suy buồng trứng sớm hay các bất thường cấu trúc như lạc nội mạc tử cung, dính tử cung hay viêm nhiễm ảnh hưởng tới vòi trứng.
Đau bụng kinh dữ dội bất thường
Đau bụng kinh dữ dội không phải chuyện hiếm, nhưng nếu cơn đau mỗi tháng làm bạn phải nằm yên một chỗ, không thể sinh hoạt bình thường hay ngày càng nặng hơn thì nên lưu ý ngay. Y học chia đau bụng kinh thành hai loại: đau nguyên phát – do co bóp tử cung bình thường, và đau thứ phát – bắt nguồn từ bệnh lý vùng chậu, có thể ảnh hưởng khả năng sinh sản nếu không được xử lý kịp thời.
Một số bệnh lý thường gặp gây đau dữ dội gồm: lạc nội mạc tử cung, nơi mô nội mạc xuất hiện ngoài tử cung gây viêm và cản trở quá trình thụ thai; viêm vùng chậu do nhiễm khuẩn, dễ gây sẹo và tắc vòi trứng; cùng các vấn đề khác như u xơ, polyp, dính tử cung, và adenomyosis cũng có thể làm tăng đau và cản trở khả năng làm tổ của phôi.
Ngoài đau, các dấu hiệu cần chú ý thêm là đau khi quan hệ, rối loạn tiêu hóa trong kỳ kinh, chảy máu cực nhiều hoặc đau kéo dài ngoài ngày hành kinh. Nếu đau bất ngờ xuất hiện hoặc ngày càng dữ dội mà thuốc giảm đau không hiệu quả, tốt nhất nên đi khám sớm để phát hiện kịp thời và điều trị phù hợp.
Dịch âm đạo bất thường
Dịch âm đạo bất thường như ra nhiều, có mùi hôi, màu sắc lạ hoặc kèm ngứa, rát không thể xem nhẹ. Đây là dấu hiệu cảnh báo viêm nhiễm hoặc mất cân bằng vi sinh vùng kín. Nếu vi khuẩn, mầm bệnh lan lên cổ tử cung, tử cung rồi vòi trứng, nguy cơ viêm vùng chậu và dính tắc vòi hiện hữu, ảnh hưởng nghiêm trọng tới khả năng thụ thai.
Các nguyên nhân phổ biến gồm: viêm âm đạo do mất cân bằng vi khuẩn (BV) khiến dịch ra có mùi tanh, tăng nguy cơ viêm nhiễm sâu và làm giảm hiệu quả hỗ trợ sinh sản; các bệnh lây qua đường tình dục như chlamydia, lậu nếu không điều trị sẽ gây sẹo vòi trứng, dẫn tới tắc nghẽn và khó mang thai; thêm vào đó, nấm Candida, Trichomonas cũng làm thay đổi môi trường âm đạo gây viêm mạn, không thuận lợi cho trứng làm tổ. [2]
Khi dịch bất thường kèm theo đau vùng hạ vị, sốt, đau khi quan hệ, chảy máu giữa kỳ hoặc sau quan hệ, cần đi khám ngay vì đó có thể là dấu hiệu viêm vùng chậu hoặc nhiễm trùng nghiêm trọng, nếu chậm trễ điều trị khả năng tổn thương vòi trứng sẽ tăng cao.
Quan hệ tình dục lâu dài nhưng chưa có thai
Nếu hai vợ chồng quan hệ đều, không dùng biện pháp tránh thai mà chưa có thai sau 12 tháng, thì đã đến lúc nên đi khám, đặc biệt với phụ nữ dưới 35 tuổi. Còn nếu vợ từ 35 tuổi trở lên, chuyên gia khuyên nên rút ngắn khoảng thời gian đó xuống còn 6 tháng để can thiệp sớm. Bởi tuổi tác ảnh hưởng nhiều đến trữ lượng và chất lượng trứng trong buồng trứng.
Nguyên nhân gây khó có thai không chỉ do người vợ. Đôi khi do người chồng hoặc cả hai cùng. Phụ nữ thường gặp các vấn đề như rối loạn rụng trứng (ví dụ PCOS), tổn thương vòi trứng do viêm nhiễm, lạc nội mạc tử cung, các khối u hoặc dị dạng tử cung như u xơ, polyp. Phía nam, chất lượng tinh trùng về số lượng, di động, hình dạng đóng vai trò quan trọng, với khoảng 20% ca hiếm muộn do hoàn toàn từ nam giới và góp phần ở nhiều trường hợp khác. Vì vậy, đánh giá sức khỏe sinh sản đôi bên là điều không thể bỏ qua.
Một sai lầm phổ biến là nghĩ quan hệ nhiều là đủ. Nhưng thực tế, thời điểm gần ngày rụng trứng mới là lúc khả năng thụ thai cao nhất. Khoảng 5 ngày trước và trong ngày rụng trứng là “cửa sổ vàng” để tăng cơ hội. Dùng que thử rụng trứng, đo nhiệt độ cơ thể hay siêu âm nang noãn là cách giúp canh thời gian chính xác. Như vậy, chất lượng “thời điểm” quan trọng không kém tần suất quan hệ
Triệu chứng nội tiết
Nếu quan hệ đều, không dùng biện pháp tránh thai mà sau 12 tháng chưa có thai (với chị em trên 35 tuổi, thời gian này rút ngắn còn 6 tháng), thì cần bắt đầu kiểm tra nguyên nhân y khoa, trong đó rối loạn nội tiết là vấn đề phổ biến nhất. Hormone nội tiết kiểm soát chu kỳ kinh, sự rụng trứng và môi trường tử cung; khi mất cân bằng, khả năng thụ thai giảm đáng kể.
Một số rối loạn thường gặp gồm hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS) gây rối loạn rụng trứng, kinh nguyệt thất thường, và tăng androgen khiến mọc mụn, rậm lông. Các bệnh về tuyến giáp dù suy hay cường đều ảnh hưởng chu kỳ và trứng rụng; điều chỉnh hormone có thể cải thiện. Tăng prolactin do u tuyến yên hoặc thuốc cũng ức chế rụng trứng, gây mất kinh hoặc kinh không đều. Suy buồng trứng sớm khiến dự trữ trứng giảm trước tuổi 40, làm giảm khả năng mang thai. Rối loạn vùng dưới đồi – tuyến yên do stress, giảm cân, hoặc tập luyện quá mức gây gián đoạn rụng trứng.
Dấu hiệu nhận biết ngoài chu kỳ kinh không đều còn là mất kinh, rong kinh, mụn nhiều, tóc mỏng hoặc tăng lông mặt, biến đổi cân nặng bất thường, rối loạn giấc ngủ và tâm trạng. Nếu có các triệu chứng như vậy kéo dài, nên đi khám để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.
Triệu chứng mãn kinh sớm
Mãn kinh là khi buồng trứng ngừng phóng noãn và sản xuất estrogen, nhưng nếu xảy ra trước 40 tuổi thì gọi là mãn kinh sớm hay suy buồng trứng sớm (POI). Thực tế, chức năng buồng trứng đôi khi không hoàn toàn tắt mà còn thất thường nên thuật ngữ “suy buồng trứng sớm” được dùng phổ biến hơn.
Dấu hiệu dễ nhận thấy ở người trẻ gồm chu kỳ kinh thưa hoặc mất hẳn, bốc hỏa về đêm, đổ mồ hôi, khô âm đạo, thay đổi tâm trạng và mất ngủ – giống triệu chứng mãn kinh nhưng đến sớm hơn nhiều. Một số còn có tiết sữa bất thường hoặc biểu hiện thiếu estrogen khác. Nếu những triệu chứng này kéo dài, nên đi khám để kịp thời phát hiện.
Nguyên nhân không chỉ do tuổi tác. Có thể là rối loạn di truyền, hội chứng Turner, phản ứng tự miễn, điều trị ung thư bằng hóa/xạ trị, phẫu thuật buồng trứng, hoặc tác động từ thuốc, lối sống như hút thuốc lá. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, lý do vẫn chưa rõ ràng.
>>> Xem thêm: Vô sinh do suy buồng trứng sớm – Nguyên nhân và hướng điều trị
Nguyên nhân thường gặp gây hiếm muộn ở phụ nữ trẻ
Các vấn đề về trứng
Các vấn đề về trứng là nguyên nhân hàng đầu gây hiếm muộn ở phụ nữ trẻ. Rối loạn rụng trứng chiếm khoảng 25% trường hợp hiếm muộn, bao gồm việc không rụng trứng thường xuyên hoặc hoàn toàn, do mất cân bằng hormone ở vùng dưới đồi, tuyến yên hoặc buồng trứng. Trong đó, hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS) là nguyên nhân phổ biến nhất, gây tăng hormone androgen, dẫn đến rối loạn kinh nguyệt, lông mọc nhiều, mụn trứng cá và khó thụ thai.
Ngoài ra, rối loạn vùng dưới đồi hoặc tuyến yên do stress, thay đổi cân nặng đột ngột cũng ảnh hưởng đến quá trình rụng trứng và khả năng sinh sản.
Các vấn đề về ống dẫn trứng
Ống dẫn trứng là con đường quan trọng để trứng và tinh trùng gặp nhau. Tắc hoặc dính vòi trứng do viêm nhiễm vùng chậu kéo dài hoặc tái phát là nguyên nhân phổ biến dẫn đến vô sinh nữ. Nhiễm khuẩn lây qua đường tình dục như Chlamydia, Gonorrhea nếu không điều trị kịp thời có thể gây viêm vùng chậu (PID) và tạo sẹo vòi trứng, làm tắc nghẽn. [3]
Ngoài ra, lạc nội mạc tử cung, phẫu thuật ổ bụng hoặc các viêm mạn tính cũng là nguyên nhân tắc vòi trứng. Triệu chứng thường gặp gồm đau vùng chậu tái phát, dịch âm đạo bất thường, sốt sau quan hệ, nhưng nhiều trường hợp vẫn không có biểu hiện rõ ràng cho đến khi cố gắng mang thai mới phát hiện.
Yếu tố cổ tử cung
Cổ tử cung góp phần quan trọng trong việc bảo vệ và dẫn tinh trùng vào tử cung. Các bất thường về cổ tử cung như viêm nhiễm, polyp cổ tử cung, hoặc dị sản tế bào có thể làm thay đổi môi trường âm đạo, khiến tinh trùng khó tồn tại hoặc di chuyển.
Môi trường axit quá cao hoặc dịch tiết bất thường cũng làm giảm khả năng thụ tinh. Khám và điều trị các bệnh lý cổ tử cung giúp cải thiện khả năng mang thai và giảm nguy cơ sảy thai.
Vô sinh do tử cung
Tử cung bất thường bao gồm các bất thường về cấu trúc hoặc chức năng là nguyên nhân quan trọng gây vô sinh hoặc sảy thai nhiều lần. Các bệnh lý thường gặp là u xơ tử cung (nhất là loại dưới niêm mạc gây biến dạng khoang tử cung), polyp nội mạc làm chảy máu bất thường, dính buồng tử cung do sẹo sau nạo hút hoặc viêm, các dị dạng bẩm sinh như tử cung đôi hoặc vách ngăn tử cung.
Các tổn thương này gây lòng tử cung biến dạng, niêm mạc tưới máu kém, sẹo và môi trường viêm, cản trở phôi làm tổ và phát triển. Phẫu thuật nội soi để loại bỏ hoặc chỉnh sửa tổn thương thường làm tăng tỉ lệ thành công trong các ca điều trị vô sinh.
Các nguyên nhân khác gây vô sinh
Ngoài các nguyên nhân tại trứng, vòi trứng, cổ tử cung và tử cung, các yếu tố khác cũng góp phần làm giảm khả năng sinh sản. Lối sống không lành mạnh như hút thuốc lá (bao gồm cả thuốc lá điện tử) làm giảm chất lượng trứng và tinh trùng, tăng nguy cơ mang thai ngoài tử cung. Cân nặng bất thường: thừa cân gây kháng insulin ảnh hưởng rụng trứng, quá gầy dễ gây mất kinh và vô kinh. Sử dụng rượu, ma túy và các chất kích thích cũng làm rối loạn chu kỳ kinh và tăng nguy cơ sảy thai. Tập luyện quá mức hoặc ăn kiêng khắc nghiệt, ngồi lâu ít vận động làm thay đổi hormone và ảnh hưởng sức khỏe sinh sản.
Ngoài ra, stress kéo dài và thiếu ngủ gây rối loạn hormone, làm giảm hiệu quả điều trị hiếm muộn. Nhiễm trùng sinh dục không được điều trị kịp thời cũng là nguyên nhân gây viêm và tắc vòi trứng, cần được phát hiện và điều trị sớm.
>>> Có thể bạn quan tâm: Nguyên nhân hiếm muộn ở người trẻ tuổi và dấu hiệu không nên chủ quan
Khi nào phụ nữ trẻ nên đi khám hiếm muộn?
Phụ nữ nên đi khám hiếm muộn nếu thuộc một trong những trường hợp sau:
- Nếu hai bạn quan hệ đều, không dùng biện pháp tránh thai, mà sau 12 tháng chưa có thai, nên đi khám để xác định nguyên nhân và được tư vấn điều trị. [4]
- Với phụ nữ từ 35 tuổi trở lên, chỉ cần 6 tháng thử thụ thai không thành cũng nên đi khám ngay; trên 40 tuổi, khám càng sớm càng tốt.
- Nên khám sớm nếu có các vấn đề y khoa rõ rệt như chu kỳ kinh thất thường hoặc mất kinh, tiền sử viêm vùng chậu, sảy thai nhiều lần, từng điều trị ung thư hóa/xạ trị, hoặc bạn hoặc bạn đời có bệnh ảnh hưởng đến sinh sản.
- Các dấu hiệu “đèn đỏ” khác cần chú ý gồm đau vùng chậu nặng, dịch âm đạo bất thường, bạn đời có vấn đề tình dục hoặc kết quả xét nghiệm tinh dịch bất thường – tất cả đều là lý do để đi khám sớm.
- Khám ban đầu thường bao gồm hỏi bệnh kỹ, khám lâm sàng, xét nghiệm hormone cơ bản (đặc biệt với người có tử cung), siêu âm phụ khoa, chụp tử cung – vòi trứng khi cần, và kiểm tra tinh dịch cho bạn đời. Việc đánh giá sức khỏe sinh sản của cả hai người là tiêu chuẩn.
Lời khuyên nhỏ nhưng quan trọng: Khám sớm khi có yếu tố rủi ro (tuổi tác, bệnh lý) sẽ mở ra nhiều cơ hội can thiệp, từ thay đổi lối sống đến các phương pháp y tế hay hỗ trợ sinh sản phù hợp.
Điều trị hiếm muộn ở phụ nữ trẻ
Khi gặp khó khăn trong việc thụ thai, có nhiều phương pháp điều trị giúp cải thiện cơ hội làm cha mẹ. Từ xác định nguyên nhân, thay đổi thói quen sống đến các can thiệp y tế và kỹ thuật hỗ trợ sinh sản, mỗi bước đều được lựa chọn phù hợp với tình trạng cụ thể của từng cặp đôi.
- Tìm nguyên nhân: Bác sĩ khám và làm xét nghiệm để xác định lý do khó có thai, có thể do trứng không rụng đều, vòi trứng tắc, nội mạc tử cung bất thường hoặc vấn đề từ phía chồng.
- Thay đổi thói quen sinh hoạt: Giảm cân, bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia, điều trị bệnh tuyến giáp hoặc kháng insulin… có thể nâng cao khả năng thụ thai.
- Thuốc hỗ trợ rụng trứng: Dùng thuốc kích thích buồng trứng giúp trứng phóng noãn đều hơn. Phương pháp này phổ biến với trường hợp hội chứng buồng trứng đa nang.
- Phẫu thuật điều trị tổn thương: Với u xơ lớn, polyp, dính tử cung hoặc lạc nội mạc tử cung nặng, bác sĩ sẽ can thiệp nội soi loại bỏ tổn thương, mở đường cho phôi làm tổ.
- Bơm tinh trùng vào buồng tử cung (IUI): Tinh trùng khỏe được lọc và bơm vào tử cung kết hợp với thuốc kích trứng, phù hợp với nguyên nhân nhẹ hoặc không rõ.
- Thụ tinh trong ống nghiệm (IVF/ICSI): Phù hợp khi vòi trứng tắc, tinh trùng yếu hoặc thất bại với các cách khác. Trứng được lấy, thụ tinh ngoài phòng Lab rồi chuyển phôi vào tử cung.
- Trữ trứng, trữ phôi: Dành cho phụ nữ suy buồng trứng sớm hoặc phải điều trị ung thư, giữ cơ hội sinh con trong tương lai.
- Chăm sóc tinh thần: Điều trị khó có thai căng thẳng, nên chia sẻ với bác sĩ, gia đình hoặc tham gia nhóm hỗ trợ giúp nhẹ nhàng hơn.
Các bước này được áp dụng linh hoạt tùy từng trường hợp sau thăm khám và tư vấn chuyên khoa.
Giải đáp thắc mắc thường gặp (FAQ)
Câu 1 – Rối loạn kinh nguyệt có chắc chắn là hiếm muộn không?
Rối loạn kinh nguyệt không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với hiếm muộn. Tuy nhiên, nó là dấu hiệu cảnh báo quá trình rụng trứng có vấn đề, từ đó làm giảm khả năng thụ thai. Chu kỳ không đều thường phản ánh rối loạn nội tiết, hoặc các bệnh như hội chứng buồng trứng đa nang, suy buồng trứng sớm, có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sinh sản.
Ngoài ra, rối loạn kinh nguyệt còn liên quan đến nguy cơ sảy thai sớm và các biến chứng thai kỳ.
Câu 2 – Phụ nữ dưới 30 tuổi có cần khám hiếm muộn không?
Thường thì chưa cần vội. Nếu vợ chồng quan hệ đều đặn, không dùng tránh thai mà hơn 1 năm vẫn chưa có thai thì lúc đó mới nên đi khám. Nhưng cũng có ngoại lệ. Ví dụ: kinh nguyệt rối loạn triền miên, từng mổ buồng trứng, bị buồng trứng đa nang hay tắc vòi trứng… thì nên gặp bác sĩ sớm hơn, không nhất thiết chờ đủ 12 tháng. Nói đơn giản, thấy cơ thể có “báo động đỏ” thì đi kiểm tra ngay, càng sớm càng lợi.
Câu 3 – Hiếm muộn ở phụ nữ trẻ có thể chữa khỏi hoàn toàn không?
Không có gì gọi là “chữa khỏi hoàn toàn” cho tất cả mà tùy nguyên nhân.
Có người chỉ cần uống thuốc điều chỉnh hormone, thay đổi lối sống là có thai tự nhiên. Có người phải nhờ tới IUI, IVF. Công nghệ hỗ trợ sinh sản hiện tại rất tiến bộ, tỉ lệ thành công cao. Quan trọng là phát hiện sớm, chọn đúng cách điều trị thì cơ hội làm mẹ vẫn rộng mở.
Việc nắm rõ dấu hiệu nhận biết hiếm muộn ở phụ nữ trẻ giúp chị em chủ động hơn trong chăm sóc sức khỏe sinh sản và kịp thời thăm khám khi cần thiết. Những biểu hiện bất thường dù nhỏ cũng có thể là tín hiệu cảnh báo sớm, vì vậy đừng bỏ qua hay chủ quan. Chủ động kiểm tra định kỳ, duy trì lối sống khoa học và tìm đến cơ sở chuyên khoa uy tín sẽ giúp tăng cơ hội bảo vệ khả năng sinh sản ngay từ những năm tháng đầu đời.
