Tử cung là cơ quan sinh sản nằm trong khung chậu của phụ nữ và là nơi phôi làm tổ rồi lớn lên thành thai nhi. Ở người trưởng thành tại Châu Á chưa mang thai, tử cung dài khoảng 6 đến 8 cm, nhưng tới ba tháng cuối thai kỳ thì đáy tử cung đã gần chạm xương ức.
Theo tuổi tác, chất lượng niêm mạc tử cung cũng kém đí. Tại Đông Đô IVF Center, buồng tử cung và niêm mạc tử cung đều được cải thiện nhờ phác đồ riêng từ đội ngũ y bác sĩ để cải thiện khả năng mang thai của mẹ.
Tử Cung Là Gì?
Tử cung là cơ quan sinh sản nữ nằm ở trung tâm khung chậu, tên gọi dân gian quen thuộc là dạ con. Cơ quan này rỗng ở giữa, thành dày và có khả năng co giãn lớn hơn hẳn phần lớn cơ quan khác trong cơ thể.
Bốn hoạt động chính trong đời sống sinh sản như sau:
- Mỗi tháng, lớp lót mặt trong dày lên rồi bong ra và tạo thành kinh nguyệt.
- Khi trứng được thụ tinh, phôi di chuyển xuống và bám vào lớp lót đó để lấy dinh dưỡng trong những ngày đầu.
- Suốt thai kỳ, thành tử cung giãn dần theo kích thước thai nhi đồng thời giữ cho khoang bên trong kín với môi trường bên ngoài.
- Đến lúc chuyển dạ, lớp cơ co bóp mạnh và đẩy thai nhi qua cổ tử cung ra ngoài.
Cấu Tạo Của Tử Cung
Cấu tạo được chia chiều chiều dọc và độ dày, cụ thể như sau:
Theo chiều dọc:
- Đáy tử cung: Phần trên cùng, cong và rộng, ngay phía trên chỗ hai vòi trứng đổ vào. Nối thông với hai vòi trứng, mở rộng diện tích buồng tử cung. Vùng phôi thường tìm đến để bám
- Thân tử cung: Phần chính, chiếm phần lớn thể tích tử cung. Chứa buồng tử cung, là nơi thai lớn lên suốt thai kỳ. Buồng phải bằng phẳng và đủ rộng thì phôi mới bám và phát triển được.
- Eo tử cung: Đoạn hẹp nối thân tử cung với cổ tử cung. Là chỗ thành tử cung bắt đầu thu hẹp lại. Giãn dần thành đoạn dưới tử cung trong những tháng cuối thai kỳ.
- Cổ tử cung: Phần thấp nhất, hình trụ, nhô vào âm đạo. Tiết chất nhầy, đóng kín trong thai kỳ, mở rộng khi chuyển dạ. Quyết định tinh trùng có đi lên được không và thai có được giữ đủ tháng không. Cổ tử cung dài khoảng 2,5 đến 3 cm và có đường kính khoảng 2 đến 2,5 cm ở người chưa sinh con. Bề mặt cổ tử cung có hai loại biểu mô khác nhau, và ranh giới giữa chúng được gọi là vùng chuyển tiếp.
Theo độ dày:
- Nội mạc tử cung (niêm mạc tử cung): Lớp trong cùng, lót toàn bộ mặt trong buồng tử cung. Dày lên rồi bong ra theo chu kỳ; là nơi phôi bám và lấy dinh dưỡng những ngày đầu. Lớp chức năng nằm phía trên, dày lên theo nội tiết rồi bong ra mỗi kỳ kinh. Lớp đáy nằm sát lớp cơ, không bong theo chu kỳ, và chính nó là nguồn tái tạo lớp chức năng cho tháng sau.
- Cơ tử cung: Lớp giữa, dày nhất, gồm ba lớp cơ trơn xếp theo hướng khác nhau. Giãn theo thai nhi rồi co bóp đẩy thai ra khi chuyển dạ; lớp cơ đan chéo ở giữa ép các mạch máu lại để cầm máu sau khi nhau bong.
- Thanh mạc: Lớp ngoài cùng, là lá phúc mạc phủ mặt ngoài tử cung. Tạo bề mặt trơn ngăn tử cung dính vào các tạng lân cận trong ổ bụng. Dính vùng chậu, tổn thương lạc nội mạc trên mặt ngoài tử cung.
Vị Trí Và Kích Thước Của Tử Cung
Tử cung nằm ở giữa khung chậu, phía sau bàng quang và phía trước trực tràng, nối với âm đạo qua cổ tử cung. Cơ quan này không được cố định cứng mà treo bằng một hệ dây chằng gồm dây chằng rộng, dây chằng tròn, dây chằng chính và dây chằng tử cung cùng.
Khoảng 80% phụ nữ có tử cung ngả về phía trước, khoảng 20% có tử cung ngả về phía sau, và cả hai tư thế đều bình thường. Tư thế này còn thay đổi, rõ nhất là sau các lần mang thai.
Kích thước tử cung thay đổi theo giai đoạn nhiều hơn bất kỳ cơ quan nào khác:
| Giai đoạn | Kích thước | Lâm sàng |
| Bé gái sơ sinh | Rất nhỏ, khoảng bằng một quả trứng gà | Nằm gọn trong khung chậu |
| Trưởng thành, chưa mang thai | Dài khoảng 6 đến 8 cm, rộng 4 đến 5 cm, dày 2 đến 3 cm | Nằm hoàn toàn trong khung chậu, không sờ thấy qua thành bụng |
| Đã sinh con, ngoài thai kỳ | Lớn hơn tử cung của người chưa từng sinh | Vẫn nằm trong khung chậu |
| Khoảng tuần 20 của thai kỳ | Đã vượt khỏi khung chậu | Đáy tử cung lên tới ngang rốn |
| Ba tháng cuối thai kỳ | Đạt kích thước lớn nhất | Đáy tử cung gần chạm xương ức |
| Sau sinh 6 đến 8 tuần | Co lại gần bằng kích thước trước khi mang thai | Trở về vị trí trong khung chậu |
Vai Trò Của Tử Cung
Có 3 vai trò chính như sau:
- Vai trò sinh sản: Phôi bám vào niêm mạc tử cung và bánh nhau dần hình thành ngay trên đó. Trong thai kỳ, lượng máu tới tử cung tăng lên nhiều lần, các dây chằng treo tử cung bị kéo giãn để chứa thai nhi. Cổ tử cung lúc này tạo một nút nhầy đặc bịt kín đường đi từ âm đạo lên, giữ cho khoang chứa thai tách biệt với môi trường bên ngoài. Khi chuẩn bị sinh con, chiều dài cổ tử cung dưới tăng lên, các cơn co bóp do lớp cơ tử cung sẽ đẩy thai nhi ra bên ngoài.
- Vai trò trong kinh nguyệt: Khi không có thai, hàng tháng, lớp nội mạc tử cung sẽ dày lên dưới tác động của hormone, và bong ra rồi được đào thải ra ngoài tạo thành kinh nguyệt. Tử cung cũng tham gia vào vòng nội tiết giữa buồng trứng – tuyến yên – vùng dưới đồi.
- Vai trò giải phẫu và nâng đỡ: Tử cung cùng hệ thống dây chằng góp phần nâng đỡ các cơ quan vùng chậu, góp phần duy trì vị trí giải phẫu bình thường của bàng quang và trực tràng.
Càng lớn tuổi, chất lượng niêm mạc tử cung và khả năng tưới máu tử cung ngày càng giảm, từ đó gây suy giả sức khỏe sinh sản ở phụ nữ, đặc biệt sau tuổi 35.
Dấu Hiệu Nên Đi Khám
Ít khi báo hiệu sớm bằng triệu chứng rõ ràng, vì vậy phần lớn bất thường được phát hiện qua thăm khám định kỳ. Dù vậy, có một nhóm dấu hiệu đáng lưu ý.
- Ra máu bất thường: Ra máu bất thường ngoài kỳ kinh, ra máu sau quan hệ hoặc sau mãn kinh đều thuộc nhóm này.
- Kinh nguyệt kéo dài: Kinh nguyệt trên bảy ngày, lượng máu nhiều bất thường, đau bụng kinh tăng dần theo từng tháng cũng vậy.
- Cảm giác vùng bụng: cảm giác nặng tức vùng bụng dưới kéo dài, khí hư đổi màu và có mùi, hoặc chưa có thai sau một năm chung sống không dùng biện pháp tránh thai.
Một Số Bệnh Lý Thường Gặp Ở Tử Cung
Bảng dưới tổng hợp 1 số bệnh lý thường gặp và ảnh hưởng của nó tới sức khỏe sinh sản.
| Bệnh lý | Mô tả |
| Polyp buồng tử cung | Khối mô phát triển bất thường từ niêm mạc tử cung, có thể ảnh hưởng đến quá trình phôi làm tổ. |
| Dính buồng tử cung | Các thành tử cung bị dính lại với nhau, làm giảm diện tích niêm mạc và khả năng đáp ứng với nội tiết. |
| Niêm mạc tử cung mỏng | Niêm mạc tử cung không đạt độ dày cần thiết, gây khó khăn cho quá trình phôi bám và làm tổ. |
| U xơ dưới niêm mạc | Khối u xơ phát triển về phía lòng tử cung, có thể làm biến dạng buồng tử cung và ảnh hưởng đến phôi làm tổ. |
| U xơ dưới thanh mạc | Khối u xơ phát triển ở mặt ngoài tử cung, thường ít ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng phôi làm tổ. |
| Lạc nội mạc tử cung | Mô tương tự niêm mạc tử cung phát triển bên ngoài tử cung, có thể gây đau vùng chậu và ảnh hưởng đến khả năng thụ thai. |
| Dị dạng bẩm sinh tử cung | Bất thường về hình dạng hoặc cấu trúc tử cung từ khi sinh ra, có thể ảnh hưởng đến khả năng giữ thai và sự phát triển của thai. |
| Sa tử cung | Tình trạng tử cung sa xuống thấp do hệ thống cơ và dây chằng nâng đỡ vùng chậu suy yếu, có thể ảnh hưởng đến sinh hoạt và chất lượng cuộc sống. |
| Viêm lộ tuyến cổ tử cung | Tình trạng các tế bào tuyến nằm bên trong cổ tử cung phát triển ra bề mặt ngoài, có thể làm thay đổi môi trường và tính chất chất nhầy cổ tử cung. |
| Tổn thương tiền ung thư cổ tử cung | Những biến đổi bất thường của tế bào cổ tử cung có nguy cơ tiến triển thành ung thư nếu không được phát hiện và xử trí phù hợp. |
Dị Dạng Tử Cung Bẩm Sinh Có Diếm Không?
Tổng quan hệ thống trên y văn quốc tế cho thấy tỷ lệ dị dạng tử cung bẩm sinh tăng dần theo nhóm được khảo sát: khoảng 5,5% ở dân số chung, 8,0% ở nhóm phụ nữ vô sinh, 13,3% ở nhóm sảy thai liên tiếp, và lên tới 24,5% ở nhóm có cả vô sinh lẫn sảy thai liên tiếp.
Loại hay gặp nhất ở dân số chung là tử cung hình cung, chiếm khoảng 3,9%, và phần lớn trường hợp không gây triệu chứng gì. Ở các nhóm nguy cơ cao, nhóm chiếm ưu thế lại là các dạng khiếm khuyết tiêu vách, tức tử cung có vách ngăn ngăn đôi buồng ở những mức độ khác nhau.
Lời Khuyên Chăm Sóc Tử Cung Khỏe Mạnh Từ Bác Sĩ Đông Đô IVF Center
Để đảm bảo tỷ lệ thành công trong thụ tinh ống nghiệm cao nhất, tử cung cần đảm bảo hai điều kiện:
- Buồng tử cung phải bằng phẳng, không còn polyp, dải dính hay khối u lồi vào bên trong.
- Niêm mạc tử cung phải đạt độ dày trong khoảng 8 đến 14 mm với hình thái ba lá điển hình trên siêu âm.
Khi một trong hai điều kiện chưa đạt, phương án thường dùng là trữ đông toàn bộ phôi và xử lý phần tử cung trước, thay cho việc chuyển phôi vào một buồng chưa sẵn sàng.
Bác sĩ CKII Tăng Đức Cương, Giám đốc Đông Đô IVF Center với hơn 20 năm kinh nghiệm trong ngành Hỗ Trợ Sinh Sản, có một số lời khuyên để chị em bảo vệ sức khỏe tử cung như sau:
- Thăm khám định kỳ: Khám phụ khoa định kỳ và tầm soát cổ tử cung theo lịch giúp phát hiện biến đổi tế bào từ giai đoạn còn xử lý đơn giản.
- Tiêm vắc xin phòng bệnh: làm giảm nguy cơ tổn thương tại tử cung.
- Quan hệ an toàn: sử dụng các biện pháp tránh thai phù hợp.
- Điều trị dứt điểm viêm nhiễm phụ khoa giúp hạn chế viêm ngược dòng lên buồng tử cung.
- Hạn chế các can thiệp nạo hút buồng tử cung: là cách trực tiếp nhất để bảo vệ lớp đáy của niêm mạc.
- Sinh hoạt lành mạnh: Duy trì cân nặng hợp lý, không hút thuốc và ngủ đủ giấc giúp giữ ổn định nền nội tiết chi phối chu kỳ.
Với những ai đang mang thai sau điều trị hiếm muộn, hãy tới thăm khám sức khỏe sinh sản ngay tại Đông Đô IVF Center. Đặt lịch tư vấn miễn phí tại 1900 1965 (nhánh 5).
Câu Hỏi Thường Gặp Về Tử Cung
Một số câu hỏi thường gặp như sau:
Tử Cung Nằm Ở Đâu Trong Cơ Thể?
Tử cung nằm ở giữa khung chậu, phía sau bàng quang và phía trước trực tràng, thông với âm đạo qua cổ tử cung và thông với ổ bụng qua hai vòi trứng. Cơ quan này được treo bằng hệ dây chằng nên có thể ngả về trước hoặc ngả về sau, và cả hai tư thế đều bình thường.
Niêm Mạc Tử Cung Và Nội Mạc Tử Cung Có Phải Là Một Không?
Đây là hai cách gọi của cùng một lớp mô lót mặt trong buồng tử cung. Lớp này gồm lớp chức năng bong ra mỗi kỳ kinh và lớp đáy không bong, giữ vai trò tái tạo lớp chức năng cho chu kỳ sau.
Tử Cung Ngả Sau Có Khó Có Con Hơn Không?
Tử cung ngả sau gặp ở khoảng 20% phụ nữ và được xếp vào biến thể giải phẫu bình thường, không phải bệnh lý. Tư thế này tự nó không cản trở tinh trùng đi lên hay cản trở phôi làm tổ; điều cần quan tâm là buồng tử cung có bằng phẳng và niêm mạc có đạt độ dày cần thiết hay không.
Niêm Mạc Tử Cung Dày Bao Nhiêu Thì Chuyển Phôi Được?
Khoảng 8 đến 14 mm kèm hình thái ba lá điển hình trên siêu âm là ngưỡng thuận lợi đang được dùng để quyết định thời điểm chuyển phôi. Nếu niêm mạc chưa đạt, phôi sẽ được trữ đông và lần chuyển phôi được dời sang chu kỳ sau, sau khi điều chỉnh phác đồ chuẩn bị niêm mạc.
