Tử cung là cơ quan sinh sản nằm trong khung chậu của phụ nữ và là nơi phôi làm tổ rồi lớn lên thành thai nhi. Ở người trưởng thành tại Châu Á chưa mang thai, kích thước dài khoảng 6 đến 8 cm, nhưng tới ba tháng cuối thai kỳ thì đáy tử cung đã gần chạm xương ức.
Tử cung là cơ quan đóng vai trò then chốt trong quá trình sinh sản. Tìm hiểu về các chức năng của tử cung để giúp bạn hiểu rõ hơn về cơ thể mình. Tại Đông Đô IVF Center, các bác sĩ sản phụ khoa có thể giúp bạn chẩn đoán, điều trị các bệnh liên quan đến tử cung và cải thiện khả năng đón con.
- Tử Cung Là Gì?
- Cấu Tạo Của Tử Cung
- Vai Trò Của Tử Cung
- Vị Trí Và Tư Thế Của Tử Cung
- Kích Thước Của Tử Cung
- Tử Cung Thay Đổi Thế Nào Khi Phụ Nữ Mang Thai
- Dấu Hiệu Nên Đi Khám
- Một Số Tình Trạng Bệnh Lý Ở Tử Cung
- Một Số Bất Thường Ở Tử Cung
- Lời Khuyên Chăm Sóc Tử Cung Khỏe Mạnh Từ Bác Sĩ Đông Đô IVF Center
- Câu Hỏi Thường Gặp Về Tử Cung
Tử Cung Là Gì?
Tử cung là cơ quan sinh sản quan trọng của phụ nữ, có hình giống quả lê, vị trí ở vùng trung tâm khung chậu. Cơ quan này rỗng ở giữa, thành dày và có khả năng co giãn lớn hơn hẳn phần lớn cơ quan khác trong cơ thể.
Bốn chức năng chính của tử cung bao gồm:
- Chu kỳ kinh nguyệt: Mỗi tháng, lớp lót mặt trong dày lên rồi bong ra và tạo thành kinh nguyệt (hành kinh). Khi bạn thấy đau bụng chính là do tử cung co bóp để bong lớp mô này ra.
- Khả năng sinh sản: Khi trứng được thụ tinh, phôi di chuyển xuống và bám vào lớp lót đó để lấy dinh dưỡng trong những ngày đầu.
- Thai kỳ: Suốt thai kỳ, thành tử cung giãn dần theo kích thước thai nhi đồng thời giữ cho khoang bên trong kín với môi trường bên ngoài, vận chuyển đầy đủ chất dinh dưỡng từ cơ thể mẹ tới thai nhi qua dây rốn.
- Chuyển dạ và sinh nở: Đến lúc chuyển dạ, lớp cơ co bóp đều đặn để giúp mở cổ tử cung và đẩy thai nhi ra ngoài.
Cấu Tạo Của Tử Cung
Cấu tạo được chia chiều chiều dọc và độ dày, cụ thể như sau:
Cấu Tạo Theo Thành Phần
Tử cung chia làm 4 thành phần theo chiều dọc:
- Đáy tử cung: Phần trên cùng, cao và rộng nhất, ngay phía trên chỗ hai vòi trứng đổ vào. Nối thông với hai vòi trứng, mở rộng diện tích buồng tử cung. Đây là nơi nhiều cơ nhất của tử cung.
- Thân tử cung: Phần chính, chiếm phần lớn thể tích tử cung. Chứa buồng tử cung, là nơi thai lớn lên suốt thai kỳ. Buồng phải bằng phẳng và đủ rộng thì phôi mới bám và phát triển được.
- Eo tử cung: Đoạn hẹp nối thân tử cung với cổ tử cung. Là chỗ thành tử cung bắt đầu thu hẹp lại. Giãn dần thành đoạn dưới tử cung trong những tháng cuối thai kỳ.
- Cổ tử cung: Phần thấp nhất, hình trụ, nhô vào âm đạo. Tiết chất nhầy, đóng kín trong thai kỳ, mở rộng khi chuyển dạ. Đây là nơi quyết định tinh trùng có đi lên được không và thai có được giữ đủ tháng không. Cổ tử cung dài khoảng 2,5 đến 3 cm và có đường kính khoảng 2 đến 2,5 cm ở người chưa sinh con.
Cấu Tạo Theo Các Lớp
Theo độ dày, tử cung chia làm 3 phần:
- Nội mạc tử cung (niêm mạc tử cung): Lớp trong cùng, lót toàn bộ mặt trong buồng tử cung. Dày lên rồi bong ra theo chu kỳ; là nơi phôi bám và lấy dinh dưỡng những ngày đầu. Lớp chức năng nằm phía trên, dày lên theo nội tiết rồi bong ra mỗi kỳ kinh. Lớp đáy nằm sát lớp cơ, không bong theo chu kỳ, và chính nó là nguồn tái tạo lớp chức năng cho tháng sau.
- Cơ tử cung: Lớp giữa, dày nhất, gồm ba lớp cơ trơn. Đây là lớp giãn ra theo thai nhi rồi co bóp đẩy thai ra khi chuyển dạ; lớp cơ đan chéo ở giữa ép các mạch máu lại để cầm máu sau khi nhau bong.
- Thanh mạc: Lớp ngoài cùng, là lá phúc mạc phủ mặt ngoài tử cung, được tạo thành từ các tế bào biểu mô. Tạo bề mặt trơn ngăn tử cung dính vào các tạng lân cận trong ổ bụng.
Vai Trò Của Tử Cung
Có 3 vai trò chính như sau:
- Vai trò sinh sản: Phôi bám vào niêm mạc tử cung và bánh nhau dần hình thành ngay trên đó. Trong thai kỳ, lượng máu tới tử cung tăng lên nhiều lần, các dây chằng treo tử cung bị kéo giãn để chứa thai nhi. Cổ tử cung lúc này tạo một nút nhầy đặc bịt kín đường đi từ âm đạo lên, giữ cho khoang chứa thai tách biệt với môi trường bên ngoài. Khi chuẩn bị sinh con, chiều dài cổ tử cung dưới tăng lên, các cơn co bóp do lớp cơ tử cung sẽ đẩy thai nhi ra bên ngoài.
- Vai trò trong kinh nguyệt: Khi không có thai, hàng tháng, lớp nội mạc tử cung sẽ dày lên dưới tác động của hormone, và bong ra rồi được đào thải ra ngoài tạo thành kinh nguyệt. Tử cung cũng tham gia vào vòng nội tiết giữa buồng trứng – tuyến yên – vùng dưới đồi.
- Vai trò giải phẫu và nâng đỡ: Tử cung cùng hệ thống dây chằng góp phần nâng đỡ các cơ quan vùng chậu, góp phần duy trì vị trí giải phẫu bình thường của bàng quang và trực tràng.
Càng lớn tuổi, chất lượng niêm mạc tử cung và khả năng tưới máu tử cung ngày càng giảm, từ đó gây suy giả sức khỏe sinh sản ở phụ nữ, đặc biệt sau tuổi 35.
Vị Trí Và Tư Thế Của Tử Cung
Tử cung nằm ở giữa khung chậu, phía sau bàng quang và phía trước trực tràng, nối với âm đạo qua cổ tử cung. Cơ quan này được cố định bằng một hệ thống các mô:
- Các cơ sàn chậu
- Thân đáy chậu
- Các dây chằng ở vùng chậy, thắt lưng và hông
Tử cung có nhiều tư thế khác nhau trong cơ thể. Tư thể phổ biến nhất là tử cung ngả trước, hướng về bàng quang. Nếu tử cung không ngả trước, có thể là trong các tình huống sau:
- Tử cung ngả sau: Đây là một biến thể thường gặp, khi tử cung nghiêng ra sau về phía trực tràng. Khoảng 20% đến 25% phụ nữ có tử cung ngả sau. Tình trạng này còn được gọi là tử cung “nghiêng sau” hoặc “ngả sau”.
- Tử cung gập trước: Đây là một biến thể thường gặp, khi tử cung tạo góc hoặc “gập” về phía trước, hướng về bàng quang.
- Tử cung gập sau: Tử cung gập ra sau về phía trực tràng.
- Tử cung trung gian: Đây là khi tử cung nằm thẳng theo trục dọc, hướng lên phía đầu.
Kích Thước Của Tử Cung
Kích thước của tử cung thay đổi tùy theo các giai đoạn khác nhau:
Giai Đoạn Dậy Thì
Trước khi dậy thì, tử cung tương đối nhỏ, gần bằng kích thước khi mới sinh ra, chưa chịu tác động của nội tiết sinh dục. Khi dậy thì bắt đầu, estrogen từ buồng trứng kích thích tử cung phát triển nhanh, thân tử cung lớn dần và dần đạt tỷ lệ như người trường thành.
Khi này, tử cung có hình giống quả lê và nặng từ 14-17g, dài khoảng 6 đến 8 cm, rộng 4 đến 5 cm, dày 2 đến 3 cm, đã sa xuống khung chậu, có các nếp rõ ràng.
Tam Cá Nguyệt Đầu Tiên
Trong 3 tháng đầu, tử cung lớn dần nhưng vẫn nằm trong khung chậu. Đến tuần thứ 12, đáy tử cung mới vừa chạm tới bờ trên xương mu, kích thước tương đương 1 quả chanh – 1 quả cam lớn. Lúc này mẹ chưa thấy thay đổi rõ rệt so với bên ngoài.
Tam Cá Nguyệt Thứ Hai
Tử cung phát triển nhanh hơn hẳn và vượt kích thước ban đầu. Ở khoàng tuần 20, đáy tử cung đã lên đến tận rốn, một vị trí cao hơn rất nhiều lần so với mức 6-8 cm chiều dài lúc mang thai. Kích thước to ngang quả đu đủ loại to.
Bụng mẹ đã nhô lên rõ rệt và có thể tự sờ thấy đáy tử cung ngay dưới cùng rốn.
Tam Cá Nguyệt Cuối Cùng
Đây là giai đoạn tử cung đạt kích thước lớn nhất, Đáy tử cung tiếp tục đẩy lên cao chạm xương ức. Ở tuần cuối trước khi sinh, ngôi thại lọt xuống khung chậu chuẩn bị chuyển dạ thì đáy tử cung có thể hạ thấp lại đôi chút dù có thể tích vẫn lớn nhất thai kỳ, to ngang quả dưa hấu.
Sau Khi Mang Thai
Sau mang thai, tử cung vẫn còn lớn, đáy nằm ngang mức rốn, và sẽ thu nhỏ dần theo từng ngày. Quá trình này kéo dài từ 6-8 tuần tới khi trở lại kích thước ban đầu. Tử cung sau khi sinh vẫn sẽ lớn hơn của người trước khi sinh.
Càng lớn tuổi, tử cung càng teo lại, nhạt màu và có cấu trúc đặc hơn. Niêm mạc tử cung cũng mỏng đi, chu kỳ kinh nguyệt gần như biến mất. Cổ tử cung teo nhỏ và có xu hướng thu rút lên cao hơn. Đây cũng là lý do càng lớn tuổi, tỷ lệ có thai càng thấp.
Tử Cung Thay Đổi Thế Nào Khi Phụ Nữ Mang Thai
Khi mang thai, tử cung trải qua nhiều sự thay đổi như sau:
Sự Phát Triển Của Hoàng Thể
Ngay sau khi trứng rụng, hoàng thể hình thành tại buồng trứng và bắt đầu sản xuất progesterone, nội tiết tố then chốt giữ cho niêm mạc tử cung ở trạng thái sẵn sàng đón phôi. Nếu quá trình thụ tinh và làm tổ diễn ra, hoàng thể tiếp tục hoạt động trong những tuần đầu thai kỳ, duy trì nồng độ progesterone đủ cao để ngăn tử cung co bóp sớm và giữ cho thai không bị đẩy ra ngoài.
Bánh Nhau Hình Thành
Bánh nhau bắt đầu hình thành ngay tại vị trí bám của phôi. Cơ quan này vừa tiếp nhận vai trò sản xuất nội tiết của hoàng thể, vừa là nơi trao đổi oxy, dinh dưỡng và chất thải giữa hai hệ tuần hoàn. Khi bánh nhau dần ổn định, thai kỳ không còn phụ thuộc vào hoàng thể để duy trì nội tiết như giai đoạn đầu.
Mạch Máu Phát Triển
Để nuôi dưỡng bánh nhau, thai nhi đang lớn dần, lượng máu tới tử cung tăng lên nhiều lần so với trước khi mang thai. Mạng lưới mạch máu trong thành tử cung mở rộng, giãn rộng theo lớp cơ tử cung. Lớp cơ này giúp ép các mạch máu đang hở khi bong nhau thai lúc chuyển dạ.
Cổ Tử Cung Mềm Hơn
Trong thai kỳ, cổ tử cung dần mềm hơn và tạo một nút nhầu đặc, bịt kín đường đi từ âm đạo lên buồng tử cung, giữ khoang chưa thai tách biệt với môi trường bên ngoài. Đến cuối thai kỳ, cổ tử cung mềm ra và ngắn dần để chuẩn bị cho chuyển dạ. Bác sĩ sẽ luôn kiểm tra cổ tử cung khi khám thai định kỳ, vì cổ tử cung ngắn bất thường trước tuần 24 là một yếu tố nguy cơ sinh non.
Thay Đổi Ở Các Dây Chằng
Tử cung được treo trong khung chậu bằng hệ dây chằng rộng, dây chằng tròn, dây chằng chính và dây chằng tử cung cùng. Các dây chằng này bị kéo giãn khi tử cung lớn dần theo thai kỳ để thích ứng với tọng lượng và kích thước ngày càng tăng. Đây cũng là nguyên nhân cảm giác căng tức vùng bụng dưới khi thay đổi tư thế trong thai kỳ.
Dấu Hiệu Nên Đi Khám
Các triệu chứng khi tử cung có vấn đề bao gồm:
- Chảy máu tử cung bất thường.
- Kinh nguyệt ra nhiều
- Kinh nguyệt không đều
- Vô sinh
- Đau bụng kinh dữ dội
- Đau buốt khi đi tiểu
- Đau vùng chậu, có thể kèm co thắt dữ dội
- Đau rát khi quan hệ tình dục.
Có thể bạn quan tâm:
Một Số Tình Trạng Bệnh Lý Ở Tử Cung
Bảng dưới tổng hợp 1 số bệnh lý thường gặp và ảnh hưởng của nó tới sức khỏe sinh sản.
| Bệnh lý | Mô tả |
| Polyp buồng tử cung | Khối mô phát triển bất thường từ niêm mạc tử cung, có thể ảnh hưởng đến quá trình phôi làm tổ. |
| Dính buồng tử cung | Các thành tử cung bị dính lại với nhau, làm giảm diện tích niêm mạc và khả năng đáp ứng với nội tiết. |
| Niêm mạc tử cung mỏng | Niêm mạc tử cung không đạt độ dày cần thiết, gây khó khăn cho quá trình phôi bám và làm tổ. |
| U xơ dưới niêm mạc | Khối u xơ phát triển về phía lòng tử cung, có thể làm biến dạng buồng tử cung và ảnh hưởng đến phôi làm tổ. |
| U xơ dưới thanh mạc | Khối u xơ phát triển ở mặt ngoài tử cung, thường ít ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng phôi làm tổ. |
| Lạc nội mạc tử cung (Adenomyosis – Endometriosis) |
Mô tương tự niêm mạc tử cung phát triển bên ngoài tử cung hoặc cơ tử cung, có thể gây đau vùng chậu và ảnh hưởng đến khả năng thụ thai. |
| Dị dạng bẩm sinh tử cung | Bất thường về hình dạng hoặc cấu trúc tử cung từ khi sinh ra, có thể ảnh hưởng đến khả năng giữ thai và sự phát triển của thai. |
| Sa tử cung | Tình trạng tử cung sa xuống thấp do hệ thống cơ và dây chằng nâng đỡ vùng chậu suy yếu, có thể ảnh hưởng đến sinh hoạt và chất lượng cuộc sống. |
| Viêm lộ tuyến cổ tử cung | Tình trạng các tế bào tuyến nằm bên trong cổ tử cung phát triển ra bề mặt ngoài, có thể làm thay đổi môi trường và tính chất chất nhầy cổ tử cung. |
| Tổn thương tiền ung thư cổ tử cung | Những biến đổi bất thường của tế bào cổ tử cung có nguy cơ tiến triển thành ung thư nếu không được phát hiện và xử trí phù hợp. |
| Viêm vùng chậu | Nhiễm trung cơ quan sinh sản |
| Vỡ tử cung | Rách tử cung |
Một Số Bất Thường Ở Tử Cung
Tổng quan hệ thống trên y văn quốc tế cho thấy tỷ lệ dị dạng tử cung bẩm sinh tăng dần ở các nhóm sau: khoảng 5,5% ở dân số chung, 8,0% ở nhóm phụ nữ vô sinh, 13,3% ở nhóm sảy thai liên tiếp, và lên tới 24,5% ở nhóm có cả vô sinh lẫn sảy thai liên tiếp.
Một số phụ nữ sinh ra đã có tử cung hình dạng khác nhau, cụ thể:
- Tử cung hai sừng: Tử cung hình trái tim với hai sừng tử cung riêng biệt thay vì 1 khoang đơn.
- Tử cung hình cung: Có một vết lõm nhỏ, nông hình thành ở đình khoang tử cung. Mức độ từ nhẹ đến nặng
- Tử cung có vách ngăn: Một màng ngăn tử cung làm 2 phần.
- Tử cung một sừng: Một ống dẫn trứng và tử cung có hình dạng bất thường.
- Tử cung đôi: Có hai tử cung.
- Tử cung kém phát triển, không có tử cung: Hội chứng MRKH (Mayer-Rokitansky-Kuser-Hauser).
Các bất thường này ảnh hưởng tới vòi trứng, cổ tử cung và phần trên âm đạo với mức độ khác nhau, cũng có thể gây vô sinh và biến trứng thai kỳ.
Lời Khuyên Chăm Sóc Tử Cung Khỏe Mạnh Từ Bác Sĩ Đông Đô IVF Center
Để đảm bảo tỷ lệ thành công trong thụ tinh ống nghiệm cao nhất, tử cung cần đảm bảo hai điều kiện:
- Buồng tử cung phải bằng phẳng, không còn polyp, dải dính hay khối u lồi vào bên trong.
- Niêm mạc tử cung phải đạt độ dày trong khoảng 8 đến 14 mm với hình thái ba lá điển hình trên siêu âm.
Khi một trong hai điều kiện chưa đạt, phương án thường dùng là trữ đông toàn bộ phôi và xử lý phần tử cung trước, thay cho việc chuyển phôi vào một buồng chưa sẵn sàng.
Bác sĩ CKII Tăng Đức Cương, Giám đốc Đông Đô IVF Center với hơn 20 năm kinh nghiệm trong ngành Hỗ Trợ Sinh Sản, có một số lời khuyên để chị em bảo vệ sức khỏe tử cung như sau:
- Thăm khám định kỳ: Khám phụ khoa định kỳ và tầm soát cổ tử cung theo lịch giúp phát hiện biến đổi tế bào từ giai đoạn còn xử lý đơn giản.
- Tiêm vắc xin phòng bệnh: làm giảm nguy cơ tổn thương tại tử cung.
- Quan hệ an toàn: sử dụng các biện pháp tránh thai phù hợp.
- Điều trị dứt điểm viêm nhiễm phụ khoa giúp hạn chế viêm ngược dòng lên buồng tử cung.
- Hạn chế các can thiệp nạo hút buồng tử cung: là cách trực tiếp nhất để bảo vệ lớp đáy của niêm mạc.
- Sinh hoạt lành mạnh: Duy trì cân nặng hợp lý, không hút thuốc và ngủ đủ giấc giúp giữ ổn định nền nội tiết chi phối chu kỳ.
Với những ai đang mang thai sau điều trị hiếm muộn, hãy tới thăm khám sức khỏe sinh sản ngay tại Đông Đô IVF Center. Đặt lịch tư vấn miễn phí tại 1900 1965 (nhánh 5).
Câu Hỏi Thường Gặp Về Tử Cung
Một số câu hỏi thường gặp như sau:
Tử Cung Nằm Ở Đâu Trong Cơ Thể?
Tử cung nằm ở giữa khung chậu, phía sau bàng quang và phía trước trực tràng, thông với âm đạo qua cổ tử cung và thông với ổ bụng qua hai vòi trứng. Cơ quan này được treo bằng hệ dây chằng nên có thể ngả về trước hoặc ngả về sau, và cả hai tư thế đều bình thường.
Niêm Mạc Tử Cung Và Nội Mạc Tử Cung Có Phải Là Một Không?
Đây là hai cách gọi của cùng một lớp mô lót mặt trong buồng tử cung. Lớp này gồm lớp chức năng bong ra mỗi kỳ kinh và lớp đáy không bong, giữ vai trò tái tạo lớp chức năng cho chu kỳ sau.
Tử Cung Ngả Sau Có Khó Có Con Hơn Không?
Tử cung ngả sau gặp ở khoảng 20% phụ nữ và được xếp vào biến thể giải phẫu bình thường, không phải bệnh lý. Tư thế này tự nó không cản trở tinh trùng đi lên hay cản trở phôi làm tổ; điều cần quan tâm là buồng tử cung có bằng phẳng và niêm mạc có đạt độ dày cần thiết hay không.
Niêm Mạc Tử Cung Dày Bao Nhiêu Thì Chuyển Phôi Được?
Khoảng 8 đến 14 mm kèm hình thái ba lá điển hình trên siêu âm là ngưỡng thuận lợi đang được dùng để quyết định thời điểm chuyển phôi. Nếu niêm mạc chưa đạt, phôi sẽ được trữ đông và lần chuyển phôi được dời sang chu kỳ sau, sau khi điều chỉnh phác đồ chuẩn bị niêm mạc.
