Hội chứng quá kích buồng trứng (OHSS) là một biến chứng có thể xảy ra trong quá trình điều trị hỗ trợ sinh sản, đặc biệt là thụ tinh trong ống nghiệm (IVF). Tình trạng này xuất hiện khi buồng trứng đáp ứng quá mức với các loại thuốc kích thích buồng trứng được sử dụng trong quá trình điều trị.

Cơ chế chính xác gây ra phản ứng quá mức này vẫn chưa được làm rõ hoàn toàn. Tuy nhiên, hormone hCG (human chorionic gonadotropin), thường được sử dụng trong mũi tiêm kích rụng trứng, có vai trò quan trọng trong sự khởi phát hội chứng quá kích buồng trứng.

Để phòng ngừa và kiểm soát OHSS, bác sĩ cần đánh giá các yếu tố nguy cơ trước điều trị, đồng thời theo dõi sự phát triển của nang noãn bằng siêu âm và xét nghiệm nội tiết trong quá trình kích thích buồng trứng. Việc nhận diện sớm nguy cơ giúp bác sĩ điều chỉnh phác đồ phù hợp, hạn chế khả năng xuất hiện biến chứng.

Đặc biệt, nếu người bệnh mang thai trong chu kỳ điều trị, nồng độ hCG do thai kỳ tiết ra có thể khiến hội chứng quá kích buồng trứng kéo dài hoặc trở nên nghiêm trọng hơn. Vì vậy, người bệnh cần được theo dõi sát và tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ để bảo đảm an toàn trong quá trình điều trị IVF.

Hội Chứng Quá Kích Buồng Trứng (OHSS) Là Gì?

Hội chứng quá kích buồng trứng (OHSS) là biến chứng có thể xảy ra khi buồng trứng đáp ứng quá mức với thuốc kích thích buồng trứng trong điều trị hỗ trợ sinh sản, đặc biệt là thụ tinh trong ống nghiệm (IVF).

OHSS thường gặp trong chu kỳ thụ tinh trong ống nghiệm (IVF) hơn so với phương pháp bơm tinh trùng vào buồng tử cung (IUI), do IVF thường cần sử dụng thuốc kích thích buồng trứng nhằm giúp nhiều nang noãn phát triển đồng thời.

Trong khi chu kỳ tự nhiên thường có một nang noãn phát triển và sẽ rụng khi đạt kích thước từ 20mm-30mm, thuốc kích thích buồng trứng có thể khiến nhiều nang noãn cùng phát triển và trưởng thành để phục vụ quá trình điều trị. Khi thuốc kích thích buồng trứng được sử dụng với liều cao hơn mức cơ thể đáp ứng và khiên buồng trứng phát triển quá mức, chứa đầy dịch. Dịch có thể thoát ra khỏi lòng mạch và tích tụ trong ổ bụng, trường hợp nặng có thể ảnh hưởng đến hô hấp và tuần hoàn.

Dấu Hiệu Quá Kích Buồng Trứng

Hội chứng quá kích buồng trứng (OHSS) xuất hiện ở 0,6-10% phụ nữ trải qua các chu kỳ kích thích buồng trứng. Dấu hiệu quá kích buồng trứng có thể xuất hiện sau khi tiêm kích rụng trứng hoặc sau chọc hút noãn. Mức độ biểu hiện khác nhau ở từng người và có thể thay đổi theo thời gian.

Hầu hết phụ nữ bị hội chứng quá kích buồng trứng nhẹ hoặc trung bình đều có các triệu chứng như:

• Căng tức hoặc chướng bụng, chủ yếu ở vùng bụng dưới.
• Đau bụng âm ỉ hoặc cảm giác nặng bụng.
• Buồn nôn, chán ăn; đôi khi nôn hoặc tiêu chảy.
• Tăng cân nhẹ do thay đổi dịch trong cơ thể.
• Buồng trứng to hơn bình thường khi siêu âm; trường hợp mức độ vừa có thể xuất hiện dịch trong ổ bụng.

Mặc dù hiếm gặp, các trường hợp nghiêm trọng chỉ chiếm tỷ lệ 0,5-2%, và đi kèm với các triệu chứng rất đặc trưng:

• Bụng căng trướng tăng nhanh, đau bụng ngày càng nhiều.
• Tăng cân nhanh, chẳng hạn trên 1 kg trong 24 giờ.
• Hạ huyết áp và nhịp tim nhanh – nhịp tim tăng cao.
• Khó thở
• Nôn liên tục, không thể ăn uống hoặc giữ được nước.
• Tiểu rất ít, nước tiểu sẫm màu rõ rệt hoặc gần như không đi tiểu.
• Chóng mặt nhiều, mệt lả hoặc triệu chứng nặng lên nhanh chóng.

Chẩn đoán sớm hội chứng quá kích buồng trứng (OHSS) rất quan trọng để tránh các biến chứng có thể xảy ra, vì chúng có thể đe dọa đến tính mạng bệnh nhân. Do đó, việc theo dõi sát sao các triệu chứng của bệnh nhân là rất quan trọng. Nếu đang điều trị IVF/IUI, người bệnh nên thông báo với trung tâm đang theo dõi ngay khi có dấu hiệu bất thường.

Nguyên Nhân Và Các Yếu Tố Nguy Cơ Gây Quá Kích Buồng Trứng

Trong quá trình kích thích buồng trứng, thuốc được sử dụng để giúp nhiều nang noãn phát triển cùng lúc. Ở một số người, buồng trứng đáp ứng quá mạnh với thuốc, tạo ra nhiều nang và làm tăng nguy cơ OHSS.

Hormone hCG có vai trò quan trọng trong cơ chế khởi phát hội chứng. Hormone này có thể kích thích các chất trung gian như VEGF, làm tăng tính thấm thành mạch và khiến dịch thoát ra khỏi lòng mạch. Hậu quả có thể là dịch tích tụ trong ổ bụng, giảm thể tích tuần hoàn, cô đặc máu và giảm lượng nước tiểu.

Những đối tượng sau có nguy cơ cao hơn:

• Người mắc hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS): Có thể có nhiều nang thứ cấp và đáp ứng mạnh với thuốc kích thích.
• Người có dự trữ buồng trứng cao: AMH cao hoặc số lượng nang thứ cấp (AFC) nhiều có thể gợi ý nguy cơ đáp ứng quá mức.
• Phụ nữ trẻ tuổi hoặc nhẹ cân: Có thể có nguy cơ cao hơn trong một số nhóm bệnh nhân.
• Người có nhiều nang phát triển trong chu kỳ: Đặc biệt khi số nang lớn và nồng độ estradiol (E2) tăng cao trước mũi tiêm kích rụng trứng.
• Người thu được nhiều noãn khi chọc hút: Số lượng noãn nhiều có thể liên quan đến nguy cơ OHSS.
• Người từng bị quá kích buồng trứng: Tiền sử OHSS là yếu tố cần được lưu ý khi xây dựng phác đồ cho chu kỳ tiếp theo.

Các chỉ số AMH, AFC, E2 và số lượng noãn không được dùng riêng lẻ để kết luận chắc chắn người bệnh sẽ bị quá kích. Bác sĩ cần kết hợp kết quả xét nghiệm, siêu âm, tiền sử và diễn biến đáp ứng thuốc để đánh giá nguy cơ.

Cách Xử Trí Khi Bị Quá Kích Buồng Trứng

Người bị OHSS mức độ nhẹ hoặc một số trường hợp mức độ vừa có thể được theo dõi tại nhà theo chỉ định của bác sĩ. Người bệnh không nên tự kết luận tình trạng của mình là nhẹ chỉ vì vẫn có thể đi lại hoặc ăn uống.

Điều Trị Quá Kích Buồng Trứng Nhẹ Và Trung Bình

Với trường hợp quá kích buồng trứng (OHSS) mức độ nhẹ hoặc trung bình, người bệnh có thể được theo dõi tại nhà theo chỉ định của bác sĩ. Các biện pháp chăm sóc thường bao gồm:

• Bổ sung đủ nước: Có thể sử dụng dung dịch điện giải theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Nghỉ ngơi hợp lý: Tránh vận động mạnh, chạy nhảy hoặc xoay người đột ngột để hạn chế nguy cơ xoắn buồng trứng.
• Tạm tránh quan hệ tình dục: Thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ khi buồng trứng còn tăng kích thước.
• Hạn chế rượu bia và caffeine: Ưu tiên chế độ sinh hoạt lành mạnh trong thời gian theo dõi.
• Sử dụng thuốc theo chỉ định: Chỉ dùng thuốc giảm đau khi được bác sĩ hướng dẫn.

Người bệnh cần theo dõi triệu chứng và tái khám đúng hẹn. Nếu đau bụng tăng, khó thở, nôn nhiều hoặc lượng nước tiểu giảm rõ rệt, cần đến cơ sở y tế để được đánh giá kịp thời.

Điều Trị Quá Kích Buồng Trứng Nặng

Quá kích buồng trứng nặng cần được điều trị và theo dõi tại bệnh viện nhằm kiểm soát triệu chứng, hạn chế biến chứng. Tùy tình trạng cụ thể, bác sĩ có thể chỉ định:

• Truyền dịch tĩnh mạch: Hỗ trợ duy trì tuần hoàn và điều chỉnh tình trạng dịch, điện giải.
• Theo dõi chức năng cơ quan: Đánh giá chức năng thận, gan, đông máu, cân bằng điện giải và các biến chứng hô hấp.
• Chọc hút dịch ổ bụng: Có thể thực hiện khi dịch tích tụ nhiều, gây đau, căng bụng hoặc ảnh hưởng đến hô hấp.
• Điều trị biến chứng: Một số trường hợp cần can thiệp chuyên sâu hoặc phẫu thuật nếu xuất hiện biến chứng đặc biệt.

Phương pháp điều trị được lựa chọn dựa trên mức độ quá kích buồng trứng và tình trạng sức khỏe của từng người bệnh. Người bệnh không nên tự điều trị tại nhà khi có dấu hiệu nghiêm trọng.

Giải Pháp Phòng Ngừa Quá Kích Buồng Trứng An Toàn Tại Đông Đô IVF Center

Phòng ngừa OHSS bắt đầu từ việc đánh giá nguy cơ trước chu kỳ và điều chỉnh phác đồ trong suốt quá trình kích thích buồng trứng. Theo Bác sĩ Chuyên khoa II Tăng Đức Cương, Giám đốc Đông Đô IVF Center, việc lựa chọn thuốc, liều kích thích, loại mũi tiêm kích rụng trứng và thời điểm chuyển phôi cần dựa trên đặc điểm của từng trường hợp.

Cá Thể Hóa Phác Đồ Kích Thích Buồng Trứng

Trước khi điều trị, bác sĩ đánh giá tiền sử sinh sản, AMH, số nang thứ cấp, siêu âm và các yếu tố liên quan. Những thông tin này giúp dự đoán khả năng đáp ứng với thuốc và lựa chọn liều khởi đầu phù hợp.

Trong chu kỳ, bác sĩ tiếp tục theo dõi sự phát triển của nang noãn và xét nghiệm nội tiết khi cần để điều chỉnh thuốc. Mục tiêu là đạt hiệu quả điều trị phù hợp, đồng thời hạn chế nguy cơ đáp ứng quá mức.

Lựa Chọn Mũi Tiêm Kích Rụng Trứng Phù Hợp

Ở bệnh nhân có nguy cơ OHSS cao, bác sĩ có thể cân nhắc phác đồ sử dụng thuốc đối vận GnRH và mũi tiêm kích rụng trứng bằng chất đồng vận GnRH thay cho hCG trong những trường hợp phù hợp.

Chiến lược này có thể làm giảm đáng kể nguy cơ quá kích buồng trứng nặng. Tuy nhiên, lựa chọn cụ thể phụ thuộc vào phác đồ điều trị, kế hoạch chuyển phôi và yêu cầu hỗ trợ hoàng thể; người bệnh không nên tự thay đổi hoặc bỏ mũi tiêm đã được kê.

Theo Dõi Sát Trong Và Sau Chu Kỳ Kích Trứng

Theo dõi sau chọc hút có vai trò quan trọng vì OHSS có thể khởi phát hoặc tiến triển sau khi người bệnh đã về nhà. Người bệnh cần được hướng dẫn cụ thể về triệu chứng cần theo dõi, thời điểm tái khám và cách liên hệ với trung tâm khi có dấu hiệu bất thường.

Tại Đông Đô IVF Center, người bệnh có thể được đánh giá nguy cơ trước điều trị, theo dõi đáp ứng kích thích buồng trứng và tư vấn phương án phù hợp với tình trạng thực tế. Bác sĩ sẽ giải thích các lựa chọn điều trị, lợi ích và giới hạn của từng biện pháp nhằm giúp người bệnh chủ động hơn trong quá trình làm IVF/IUI.

Nếu đang chuẩn bị điều trị hoặc xuất hiện triệu chứng nghi ngờ quá kích buồng trứng sau chọc hút, bạn nên liên hệ trung tâm để được hướng dẫn theo tình trạng cụ thể.

Câu Hỏi Thường Gặp Về Quá Kích Buồng Trứng

Một số thắc mắc phổ biến về quá kích buồng trứng như sau:

Bị Quá Kích Buồng Trứng Có Chuyển Phôi Tươi Được Không?

Không phải trường hợp nào cũng có thể chuyển phôi tươi an toàn. Nếu người bệnh có dấu hiệu OHSS hoặc được đánh giá có nguy cơ cao, bác sĩ thường cân nhắc hoãn chuyển phôi tươi và trữ đông phôi để chuyển ở chu kỳ sau. Quyết định phụ thuộc vào tình trạng lâm sàng và kết quả theo dõi.

Uống Nước Gì Để Giảm Dịch Ổ Bụng Sau Chọc Hút Trứng?

Chưa có loại nước nào được chứng minh có thể trực tiếp làm hết dịch ổ bụng do OHSS. Người bệnh có thể uống nước lọc hoặc dung dịch điện giải khi phù hợp, nhưng cần tuân thủ hướng dẫn về lượng dịch của bác sĩ. Nếu tiểu ít, tăng cân nhanh hoặc khó thở, cần được đánh giá y tế thay vì cố uống thêm nước.

Chọc Hút Nhiều Trứng Có Chắc Chắn Bị Quá Kích Buồng Trứng Không?

Không. Chọc hút được nhiều noãn có thể liên quan đến nguy cơ OHSS cao hơn, nhưng không đồng nghĩa chắc chắn sẽ mắc hội chứng này. Nguy cơ còn phụ thuộc vào AMH, số nang phát triển, nồng độ estradiol, loại mũi tiêm kích rụng trứng và các biện pháp dự phòng được sử dụng.

Quá Kích Buồng Trứng Có Ảnh Hưởng Đến Thai Nhi Không?

Bằng chứng hiện có chưa xác định OHSS trực tiếp gây dị tật thai nhi. Tuy nhiên, OHSS trong thai kỳ có thể làm tăng nguy cơ biến chứng cho người mẹ và cần được theo dõi sát. Nếu có thai sau điều trị hỗ trợ sinh sản và xuất hiện triệu chứng quá kích, người bệnh cần trao đổi với bác sĩ để có kế hoạch theo dõi phù hợp.

Đã Từng Bị Quá Kích Buồng Trứng Thì Chu Kỳ IVF Sau Có Bị Lại Không?

Tiền sử OHSS là yếu tố nguy cơ cần được thông báo với bác sĩ trước chu kỳ tiếp theo. Bác sĩ có thể điều chỉnh liều kích thích, thay đổi loại mũi tiêm kích rụng trứng và cân nhắc trữ đông toàn bộ phôi để giảm nguy cơ tái diễn. Việc từng bị OHSS không có nghĩa chắc chắn sẽ bị lại.

Khi Nào Cần Liên Hệ Đông Đô IVF Center Nếu Nghi Ngờ Quá Kích Buồng Trứng?

Nếu đang điều trị tại trung tâm và xuất hiện chướng bụng tăng dần, tăng cân nhanh, tiểu ít hoặc buồn nôn kéo dài, bạn nên liên hệ đội ngũ điều trị trong ngày để được hướng dẫn. Khi khó thở, đau ngực, đau bụng dữ dội hoặc một bên chân sưng đau, hãy đến cơ sở cấp cứu gần nhất ngay, không chờ phản hồi từ trung tâm.

Theo Dõi Kích Thích Buồng Trứng Tại Đông Đô IVF Center

Tại Đông Đô IVF Center, người bệnh được tư vấn về quy trình kích thích buồng trứng, các yếu tố nguy cơ và phương án dự phòng phù hợp với tình trạng sinh sản. Chi phí điều trị và các hạng mục trong gói IVF cần được xác nhận theo phác đồ, tình trạng cụ thể và chính sách hiện hành của trung tâm.

Nếu bạn đang chuẩn bị làm IVF/IUI hoặc có dấu hiệu nghi ngờ quá kích buồng trứng sau chọc hút, hãy liên hệ Đông Đô IVF Center để được thăm khám miễn phí.

TRUNG TÂM HỖ TRỢ SINH SẢN ĐÔNG ĐÔ IVF CENTER

• Địa chỉ: Tầng 5, Bệnh viện Đông Đô – Số 5 Xã Đàn, P. Phương Liên, Q. Đống Đa, TP. Hà Nội
• Hotline: 1900 1965 nhánh số 5 hoặc liên hệ trực tiếp với Chăm sóc khách hàng qua số 088 618 6565
• Fanpage: https://www.facebook.com/DongDoIVFcenter
• Tiktok: https://www.tiktok.com/@dongdoivfcenter
• Youtube: https://www.youtube.com/@dongdoivfcenter
• Zalo: https://zalo.me/0965896565
• Giờ làm việc: 7h30 – 17h00 (Từ Thứ 2 đến Chủ Nhật)