Tiêm tinh trùng vào bào tương trứng (ICSI) là kỹ thuật tiêm trực tiếp một tinh trùng đã chọn lọc vào bên trong một noãn trưởng thành. Đây là một kỹ thuật nằm trong quá trình làm IVF, chỉ khác IVF cổ điển ở bước thụ tinh.
Kỹ thuật này được áp dụng cho trường hợp có yếu tố vô sinh nam liên quan đến tinh trùng (yếu, ít, dị dạng, OAT), rối loạn xuất tinh, tắc nghẽn xuất tinh, hoặc trường hợp ít noãn, liên quan đến yếu tố di truyền.
Quy trình thực hiện diễn ra trong phòng lab. Sau khi xử lý tinh trùng và noãn, chuyên viên phôi học tiến hành tiêm tinh trùng vào bào tương noãn dưới kính hiển vi. Quá trình diễn ra ngắn gọn từ 15-20 phút.
Vậy IVF ICSI khác gì so với IUI, IVF truyền thống, chi phí kỹ thuật này bao nhiêu, có ưu nhược điểm gì. Bài viết được thực hiện bởi Thạc sĩ Phùng Thị Sơn, Trưởng Lab Đông Đô IVF Center, cùng sự tham vấn chuyên môn của bác sĩ Tăng Đức Cương, sẽ giải đáp các nội dung này.
ICSI là gì?
ICSI là viết tắt của Intracytoplasmic Sperm Injection, tiếng Việt gọi là tiêm tinh trùng vào bào tương trứng. Đây là một kỹ thuật thụ tinh chủ động, được thực hiện bên trong chu kỳ thụ tinh trong ống nghiệm (IVF), chứ không phải một hướng điều trị tách biệt với IVF.
Nói cách khác, ICSI không thay thế IVF. Một chu kỳ IVF vẫn gồm các bước: kích thích buồng trứng, chọc hút noãn, thụ tinh, nuôi phôi và chuyển phôi. ICSI chỉ thay đổi đúng một khâu: cách tinh trùng gặp trứng.
Trong IVF cổ điển, chuyên viên phôi học đặt noãn cùng nhiều tinh trùng đã lọc rửa vào đĩa nuôi cấy. Tinh trùng tự cạnh tranh, tự bơi và tự xâm nhập vào trứng. Trong ICSI, quy trình đảo ngược lại: chuyên viên phôi học chọn một tinh trùng dựa trên hình thái và độ di động, rồi dùng kim siêu nhỏ tiêm thẳng vào bào tương noãn dưới kính hiển vi có hệ thống vi thao tác.
Bệnh nhân thường nhầm lẫn các phương pháp hỗ trợ sinh sản IUI – bơm tinh trùng vào buồng tử cung, IVF cổ điển và IVF ICSI – tiêm tinh trùng vào bào tương noãn. Bảng dưới đây so sánh ba kỹ thuật.
| Kỹ thuật | Cách thụ tinh | Nơi thụ tinh |
| IUI – bơm tinh trùng vào buồng tử cung | Bơm tinh trùng đã lọc rửa vào buồng tử cung, tinh trùng tự bơi đến tìm trứng và làm tổ | Trong cơ thể |
| IVF Cổ điển | Mẫu tinh trùng được đặt cạnh noãn, tự cạnh tranh và thụ tinh với trứng | Trong phòng lab |
| IVF ICSI | Chọn một tinh trùng, tiêm trực tiếp vào bào tương noãn | Trong phòng lab |
Mức độ can thiệp tăng dần từ IUI đến IVF cổ điển rồi đến ICSI, và bác sĩ chọn kỹ thuật dựa trên nguyên nhân vô sinh của từng cặp đôi, không theo nguyên tắc can thiệp cao là tốt hơn. Phần tiếp theo đi vào nhóm chỉ định cụ thể của ICSI.
Khi nào cần thực hiện ICSI?
Bác sĩ chỉ định ICSI dựa trên chất lượng mẫu tinh trùng và tiền sử điều trị của cặp đôi, đặc biệt là khi vô sinh chủ yếu do yếu tố nam. Trong đó có các nhóm nguyên nhân chính như sau:
- Tinh dịch đồ bất thường: Nhóm chỉ định rộng nhất liên quan đến yếu tố nam: tinh trùng ít (Oligozoospermia, tinh trùng yếu (Asthenozoospermia), tinh trùng dị dạng (Teratozoospermia), hoặc tinh trùng OAT – ít, yếu và dị dạng
- Rối loạn xuất tinh: Các tình trạng như xuất tinh ngược dòng (tinh dịch đi vào bàng quang thay vì ra ngoài) hoặc không xuất tinh (do tổn thương thần kinh, phẫu thuật vùng chậu) khiến việc thu thập mẫu tinh dịch tự nhiên trở nên bất khả thi
- Tắc nghẽn xuất tinh (Obstructive Azoospermia): Tinh trùng được sản xuất bình thường trong tinh hoàn nhưng bị chặn lại trên đường ra do tắc ống dẫn tinh, mào tinh hoặc bất sản ống dẫn tinh bẩm sinh
- Có kháng thể kháng tinh trùng (Antisperm Antibodies – ASA): Các kháng thể này bám vào bề mặt tinh trùng, làm vô hiệu hóa khả năng vận động, ngăn cản quá trình phản ứng acrosome và phá vỡ tương tác giữa tinh trùng và màng noãn
- Chỉ định liên quan đến noãn: Noãn chất lượng kém hoặc ít, trường hợp nuôi noãn non (IVM), noãn đông lạnh, … cần thực hiện ICSI để hỗ trợ thụ tinh
- Đông mẫu tinh trùng: tinh trùng sau đông lạnh không thể tự thụ tinh, mà cần sự hỗ trợ từ ICSI
- Xét nghiệm di truyền tiền làm tổ (PGT): ICSI thường được chỉ định để tránh nhiễm bẩn DNA từ tinh trùng thừa khi thực hiện sinh thiết phôi để chẩn đoán di truyền
- Yếu tố di truyền (Genetic Factors): Mất đoạn trên nhiễm sắc thể Y, bất sản ống dẫn tinh bẩm sinh, …
Quy trình thực hiện ICSI
IVF ICSI chỉ khác IVF truyền thống ở bước tạo phôi, nên thời gian thực hiện không khác biệt, từ 4-6 tuần. Kỹ thuật ICSI kéo dài 15-20 phút, qua 3 giai đoạn cụ thể.
Chuẩn bị và xử lý trứng, tinh trùng
Trước khi thực hiện ICSI, trứng và tinh trùng cẩn được xử lý đặc biệt:
- Thu hoạch và chuẩn bị noãn: Noãn được hút ra từ nang noãn bằng kim hút dưới hướng dẫn siêu âm, quy trình tương tự IVF thông thường. Dùng enzyme tiêu hóa nhẹ (hyaluronidase) để loại bỏ lớp tế bào cumulus/halo xung quanh trứng, giúp nhìn rõ noãn và vị trí nhân. Đây là loại bỏ lớp tế bào nuôi quanh noãn, không phải loại bỏ vỏ trứng (zona pellucida).
- Lấy mẫu và chuẩn bị tinh trùng: Lấy mẫu tinh dịch hoặc trích tinh trùng từ tinh hoàn/mào tinh nếu bệnh nhân không có tinh trùng trong tinh dịch (azoospermia). Phân tách tinh trùng khỏi tinh dịch, rửa sạch và chuẩn bị suspension tinh trùng tập trung.
Thực hiện kỹ thuật ICSI – tiêm tinh trùng vào bào tương noãn
Sau khi đã chuẩn bị tinh trùng và noãn, kỹ thuật tạo phôi ICSI được thực hiện tại phòng lab phôi học qua 6 bước:
- Loại bỏ lớp tế bào quanh noãn: Sau khi xử lý bằng hyaluronidase và pipette, noãn được giải phóng khỏi lớp tế bào cumulus. Chuyên viên phôi học đánh giá noãn đã trưởng thành (thường là MII) và xác định vị trí cực bảo.
- Cố định trứng: Dùng holding pipette (pipette hút/giữ) để giữ trứng ở vị trí cố định dưới kính hiển vi. Noãn thường được xoay sao cho cực bảo ở vị trí 6 hoặc 12 giờ để tránh làm tổn thương thoi vô sắc.
- Chọn và làm bất động tinh trùng (bắt tinh trùng): Chọn một tinh trùng có hình dạng, kích thước bình thường và chuyển động tốt từ nhóm tinh trùng đã chuẩn bị. Dùng injection pipette (pipette tiêm) quẹt hoặc đè lên đuôi tinh trùng để làm bất động, đồng thời làm vỡ màng đuôi giúp giải phóng yếu tố hoạt hóa noãn.
- Hút tinh trùng: Dùng injection pipette rất mảnh hút tinh trùng đã chọn vào, sao cho đầu tinh trùng nằm gần đầu kim.
- Tiêm vào trứng: Đưa pipette tiêm xuyên qua vỏ trứng (zona pellucida) và màng noãn vào bên trong tế bào chất (cytoplasm). Hút nhẹ một lượng nhỏ bào tương để xác nhận màng noãn đã vỡ, sau đó bơm tinh trùng trực tiếp vào bên trong trứng.
- Rút ống (pipette): Rút pipette tiêm nhẹ nhàng ra ngoài mà không làm tổn thương trứng.
Quan sát phôi nuôi cấy
Sau khi thụ tinh bằng ICSI, phôi được đưa vào môi trường nuôi cấy để quan sát, cụ thể:
- Kiểm tra thụ tinh (16-20 giờ sau ICSI): Thường vào 16-20 giờ sau khi tiêm tinh trùng. Đây là khoảng thời gian tối ưu để quan sát dấu hiệu thụ tinh mà không bỏ sót các bất thường. Noãn được lấy ra khỏi tủ nuôi cấy, đặt dưới kính hiển vi đảo ngược có độ phóng đại cao. Chuyên viên phôi học kiểm tra sự xuất hiện của tiền nhân (pronuclei – PN) và thể cực (polar body). Chỉ những noãn có 2PN mới được coi là thụ tinh thành công và tiếp tục nuôi cấy.
- Nuôi cấy phôi (3-5 ngày): Sau khi xác nhận 2PN, hợp tử (zygote) được chuyển sang môi trường nuôi cấy chuyên biệt và theo dõi sự phát triển qua từng ngày. Môi trường được thiết kế để mô phỏng điều kiện sinh lý trong vòi trứng và tử cung.
Tỷ lệ thành công của ICSI là bao nhiêu?
Tỷ lệ trứng thụ tinh thành công sau ICSI dao động từ 50-85%, tùy thuộc chất lượng noãn của người vợ và chất lượng tinh trùng đã chọn lọc của người chồng tại thời điểm tiêm.
Đây là tỷ lệ thụ tinh, tức noãn được tiêm có tạo phôi hay không, chứ chưa phải tỷ lệ có thai hay tỷ lệ sinh con sống, hai chỉ số phụ thuộc thêm vào chất lượng phôi và niêm mạc tử cung ở bước chuyển phôi.
Các yếu tố ảnh hưởng tới kỹ thuật ICSI bao gồm:
- Yếu tố từ người vợ: tuổi, dự trữ buồng trứng, chất lượng trứng, niêm mạc tử cung, bệnh lý sinh sản.
- Yếu tố từ người chồng: chất lượng tinh trùng (hình thái, di động, phân mảnh DNA), nguồn tinh trùng (xuất tinh, PESA/TESE).
- Yếu tố kỹ thuật/phòng lab: tay nghề embryologist, trang thiết bị, điều kiện nuôi cấy, kỹ thuật hỗ trợ (blastocyst, PGT, PIEZO-ICSI).
- Yếu tố lối sống: dinh dưỡng, cân nặng, thuốc lá, rượu bia, căng thẳng, môi trường độc hại.
Ưu điểm và nhược điểm của ICSI
ICSI mang lại lợi ích rõ rệt nhất cho nhóm vô sinh nam nặng, xét về mặt lâm sàng. Kỹ thuật này cũng chủ động kiểm soát thời điểm thụ tinh, giúp chuyên viên phôi học lựa chọn đúng noãn trưởng thành và đúng tinh trùng đạt chuẩn hình thái trước khi tiêm.
Những ưu điểm nổi bật của ICSI bao gồm:
- Tăng khả năng thụ tinh ở trường hợp vô sinh nam nặng – hiệu quả khi tinh trùng ít, yếu, dị dạng hoặc phải lấy từ mào tinh/tinh hoàn.
- Chỉ cần một tinh trùng khỏe để tạo phôi – không phụ thuộc vào khả năng tự bơi và xâm nhập của tinh trùng.
- Hiệu quả với trường hợp IVF cổ điển thất bại ở khâu thụ tinh – giúp xử lý các ca trước đó không có thụ tinh hoặc thụ tinh kém.
- Kết hợp ICSI với kỹ thuật sàng lọc tinh trùng hiện đại PICSI, IMSI, PIEZO-ICSI – hỗ trợ chọn tinh trùng và nâng cao chất lượng phôi.
- Áp dụng ICSI với tinh trùng trữ đông hoặc trứng trữ đông – phù hợp khi phải dùng mẫu trữ để thực hiện chu kỳ.
Bên cạnh lợi ích, ICSI có một số điểm cần cân nhắc.
- Chi phí ICSI cao hơn IVF cổ điển – cần trang thiết bị và quy trình phòng lab chuyên biệt.
- Đòi hỏi tay nghề chuyên viên phôi học cao – thao tác tiêm không cẩn thận có thể gây tổn thương trứng.
- Tỷ lệ thụ tinh cao trong ICSI không đồng nghĩa tỷ lệ có thai cao – chất lượng phôi còn phụ thuộc vào tuổi, trứng, niêm mạc và nhiều yếu tố khác.
Chi phí thực hiện ICSI là bao nhiêu?
Đông Đô IVF Center áp dụng hai đường chi phí cho ICSI, tùy cách cặp đôi lựa chọn điều trị. Nếu tính riêng từng hạng mục, thao tác ICSI có đơn giá 14.000.000 VND, cộng thêm các hạng mục khác của chu kỳ như chọc hút noãn tính theo bảng giá dịch vụ hỗ trợ sinh sản đang áp dụng.
Đông Đô IVF Center – Trung Tâm IVF Công Nghệ Cao
Tại Đông Đô IVF Center, ICSI được triển khai với nhiều biến thể kỹ thuật khác nhau, phù hợp với từng tình trạng của bệnh nhân để tối ưu được tỷ lệ thành công cao nhất. Trong đó, có 2 kỹ thuật chính bao gồm:
- Piezo ICSI: ICSI sử dụng kim đầu tù và xung piezoelectric, phù hợp với trường hợp bệnh nhân nữ cao tuổi, noãn yếu, ít, và giúp tăng tỷ lệ thụ tinh thành công. Kỹ thuật này được kết hợp với ROSI – tiêm tinh tử tròn vào bào tương noãn, đem lại cơ hội cho nam giới vô tinh không tắc nghẽn.
- COC ICSI: ICSI với tinh trùng được sàng lọc bằng tế bào cumulus. Tinh trùng được hoạt hóa bằng tế bào cumulus, giúp tạo ra một rào cản sinh học tự nhiên để sàng lọc tinh trùng khỏe mạnh.
Mặt khác, kết quả một chu kỳ IVF ICSI phụ thuộc phần lớn vào năng lực phòng lab. Theo ThS.BS. Phùng Thị Sơn, Trưởng Lab tại Đông Đô IVF Center, việc chọn đúng biến thể kỹ thuật (ICSI thường hay Piezo ICSI, chọn lọc bằng mắt hay COC ICSI) cần dựa trên đặc điểm mẫu tinh trùng và noãn của từng cặp đôi cụ thể.
TS.BS. Đỗ Mạnh Hưng, Phó Lab với hơn 15 năm kinh nghiệm phôi học, cho biết phần lớn cặp đôi đến tư vấn ICSI đã tự tìm hiểu trước nhưng còn nhầm lẫn giữa các kỹ thuật liên quan, do tên gọi gần giống nhau. Buổi tư vấn đầu, vì vậy, thường dành phần lớn thời gian để giải thích rõ chỉ định và giai đoạn nào áp dụng công nghệ nào trong hồ sơ của từng người.
Trung tâm làm việc từ 7h30 đến 17h00 cả bảy ngày trong tuần tại Tầng 5, số 5 Xã Đàn, Đống Đa, Hà Nội, và đội ngũ trợ lý bác sĩ hỗ trợ 24/7 cho các câu hỏi phát sinh ngoài giờ hành chính.
Nếu bạn chưa có tinh dịch đồ và kết quả dự trữ buồng trứng, buổi khám vô sinh hiếm muộn đầu tiên là bước thu thập đủ dữ liệu để bác sĩ tư vấn hướng thụ tinh phù hợp cho riêng trường hợp của bạn. Đặt lịch tư vấn miễn phí qua hotline 1900 1965 (nhánh 5).
Câu hỏi thường gặp về kỹ thuật ICSI
Một số thắc mắc của khách hàng về kỹ thuật ICSI như sau:
ICSI có làm tăng nguy cơ dị tật cho em bé không?
Dữ liệu theo dõi hiện có không ghi nhận nguy cơ dị tật cao hơn đáng kể so với thụ thai tự nhiên xét trên tổng thể. Phần chênh lệch nhỏ về bất thường nhiễm sắc thể ở một số nghiên cứu chủ yếu liên quan đến nguyên nhân vô sinh nam có gốc di truyền, không phải do bản thân thao tác tiêm.
Chi phí thực hiện ICSI tại Đông Đô là bao nhiêu?
Nếu tính riêng, ICSI có đơn giá 14.000.000 VND. Nếu chọn gói IVF Trọn Gói 80.000.000 VND (tiêu chuẩn) hoặc 145.000.000 VND (chuyên sâu), chi phí ICSI đã nằm trong tổng gói cùng thuốc và các thủ thuật khác.
Nam giới không có tinh trùng trong tinh dịch có làm được ICSI không?
Được, với điều kiện trích được tinh trùng từ tinh hoàn hoặc mào tinh bằng thủ thuật vi phẫu trước hoặc cùng ngày chọc hút noãn của người vợ. Mẫu trích ra vẫn đủ điều kiện để tiêm trực tiếp vào bào tương trứng như quy trình ICSI thông thường.
ICSI có an toàn không?
ICSI nhìn chung an toàn khi có chỉ định đúng và thực hiện ở lab có kinh nghiệm, nhưng không tuyệt đối. Rủi ro có thể gồm tổn thương noãn, thụ tinh thất bại và tăng nhẹ một số nguy cơ ở con, phần lớn gắn với nguyên nhân vô sinh. Tại Đông Đô, các công bố về Piezo ICSI/COC ICSI là của trung tâm, chưa được kiểm chứng độc lập, nên hỏi bác sĩ để đánh giá theo ca cụ thể.
ICSI có làm tăng nguy cơ sinh đôi, sinh ba, hoặc đa thai không?
Việc thụ tinh bằng ICSI không ảnh hưởng tới tỷ lệ đa thai của bệnh nhân. Việc đa thai hay không phụ thuộc vào số phôi bác sĩ chuyển ở bước chuyển phôi.
