Nội dung được thực hiện bởi bác sĩ Hỗ trợ sinh sản Vũ Việt Dũng, và được tham vấn chuyên môn bởi bác sĩ Chuyên khoa II Tăng Đức Cương – Giám đốc Đông Đô IVF Center

Quy trình thụ tinh nhân tạo IUI là chu kỳ điều trị đưa tinh trùng đã lọc rửa vào thẳng buồng tử cung đúng lúc noãn rụng, để thụ tinh diễn ra bên trong cơ thể người vợ. Cả quy trình kéo dài 4 tuần qua các bước: thăm khám, kích thích buồng trứng, lọc rửa tinh trùng, bơm tinh trùng vào buồng tử cung và cuối cùng là thử thai sau IUI.

Phương pháp IUI nhằm mục tiêu rút ngắn quãng đường di chuyển của tinh trùng thụ tinh, tăng số lượng tinh trùng khỏe mạnh tiếp cận trứng, và có thể sử dụng thuốc kích thích buồng trứng để tăng cơ hội thụ thai. Quy trình thụ tinh nhân tạo thường được áp dụng cho các trường hợp hiếm muộn với điều kiện người vợ có ít nhất 1 vòi trứng thông, người chồng tinh trùng chỉ yếu nhẹ.

Các yếu tố ảnh hưởng đến quy trình thụ tinh nhân tạo bao gồm: tuổi của người vợ, chất lượng tinh trùng của người chồng, tình trạng vòi tử cung, thời điểm rụng trứng, nguyên nhân vô sinh, phác đồ điều trị và sự tuân thủ phác đồ của người bệnh.

Để giúp người bệnh hiểu rõ hơn về quy trình thụ tinh nhân tạo, đội ngũ chuyên gia Đông Đô IVF Center thực hiện nội dung này để giải thích chi tiết từng bước trong quy trình IUI, ai phù hợp với phương pháp này, các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ thành công cùng lời khuyên giúp tăng tỷ lệ thành công.

Ai Phù Hợp Làm Thụ Tinh Nhân Tạo (IUI)?

IUI (Intrauterine Insemination – bơm tinh trùng vào buồng tử cung), hay còn gọi là thụ tinh nhân tạo, là một phương pháp hỗ trợ sinh sản ít xâm lấn. Quy trình khái quát như sau: mẫu tinh trùng sau khi được lọc rửa, loại bỏ tạp chất và chọn lọc ra những tinh trùng khỏe mạnh sẽ được bác sĩ bơm trực tiếp vào buồng tử cung qua cổ tử cung, thường thực hiện gần thời điểm rụng trứng.

Phương pháp này giúp tinh trùng rút ngắn quãng đường di chuyển, tăng số lượng tinh trùng tiếp cận trứng và có thể kết hợp với thuốc kích thích rụng trứng để nâng cao cơ hội thụ thai. Quá trình phát triển của thai nhi sau đó vẫn như một thai kỳ bình thường.

Một trong những điều kiện quan trọng là người phụ nữ cần có ít nhất một vòi tử cung thông để tinh trùng có thể tiếp cận trứng và quá trình thụ tinh diễn ra. Cụ thể, những trường hợp nên thực hiện IUI bao gồm:

• Vô sinh chưa rõ nguyên nhân.
• Rối loạn phóng noãn hoặc khó xác định thời điểm rụng trứng.
• Yếu tố nam mức độ nhẹ, số lượng hoặc khả năng di động của tinh trùng giảm nhưng vẫn còn đủ điều kiện để thực hiện IUI.
• Bất thường tại cổ tử cung gây cản trở tinh trùng di chuyển.
• Một số trường hợp lạc nội mạc tử cung mức độ phù hợp.
• Khó khăn trong việc quan hệ hoặc xuất tinh.
• Trường hợp sử dụng tinh trùng hiến theo chỉ định y khoa.

Quy Trình Thụ Tinh Nhân Tạo (IUI) Gồm Những Bước Nào?

Về cơ bản, quy trình thụ tinh nhân tạo IUI gồm các giai đoạn: khám và đánh giá sức khỏe sinh sản, kích thích và theo dõi nang noãn nếu cần, xác định thời điểm rụng trứng, lấy và lọc rửa tinh trùng, bơm tinh trùng vào buồng tử cung và thử thai sau. Nhìn chung, toàn bộ quá trình kéo dài 4 tuần.

Khám Sức Khỏe Sinh Sản Trước Khi Làm IUI

Trước khi bắt đầu một chu kỳ IUI, bác sĩ tường đánh giá cả hai vợ chồng, thay vì chỉ kiểm tra người vợ hoặc người chồng riêng lẻ.

Ở người vợ, bác sĩ có thể chỉ định khám phụ khoa, siêu âm tử cung – buồng trứng, đánh giá dự trữ buồng trứng và xét nghiệm nội tiết khi cần. Quan trọng hơn, cần đánh giá tình trạng vòi tử cung bằng HSG hoặc phương pháp kiểm tra phù hợp khác để xác định ít nhất một vòi trứng có thông hay không.

Ở người chồng, tinh dịch đồ là xét nghiệm cơ bản giúp đánh giá số lượng, khả năng di động và một số đặc điểm của tinh trùng. Nếu kết quả cho thấy yếu tố nam nghiêm trọng, bác sĩ có thể không lựa chọn IUI mà chuyển sang phương án điều trị khác phù hợp hơn.

Tùy từng trường hợp và quy định của cơ sở điều trị, người bệnh có thể được chỉ định thêm các xét nghiệm máu, xét nghiệm bệnh truyền nhiễm hoặc những thăm dò chuyên sâu khác. Bộ Y tế Việt Nam cũng quy định việc thăm khám, xét nghiệm và tư vấn cho cả hai vợ chồng trước khi thực hiện kỹ thuật hỗ trợ sinh sản.

Bước khám ban đầu có ý nghĩa rất quan trọng: không chỉ xác định người bệnh có thể làm IUI hay không mà còn giúp bác sĩ lựa chọn chu kỳ tự nhiên hay kích thích buồng trứng, cũng như dự kiến thời điểm bơm tinh trùng.

Kích Thích Buồng Trứng Và Theo Dõi Nang Noãn Như Thế Nào?

Không phải chu kỳ thụ tinh nhân tạo (IUI) nào cũng cần kích thích buồng trứng. Một số trường hợp có thể thực hiện IUI trong chu kỳ tự nhiên, trong khi những trường hợp khác được chỉ định sử dụng thuốc kích thích buồng trứng nhằm hỗ trợ nang noãn phát triển và tăng khả năng có noãn trưởng thành.

Nếu cần kích thích buồng trứng, bác sĩ có thể kê thuốc dạng uống hoặc tiêm, thường bắt đầu từ ngày 2-3 của chu kỳ kinh. Mục tiêu của điều trị là giúp phát triển nang noãn phù hợp, thường hướng đến khoảng 1-3 nang trưởng thành, đồng thời hạn chế nguy cơ phát triển quá nhiều nang.

Trong quá trình sử dụng thuốc, người bệnh sẽ được siêu âm đầu dò âm đạo định kỳ để theo dõi số lượng và sự phát triển của các nang noãn. Lần siêu âm đầu tiên thường được thực hiện khoảng ngày 6-7 của chu kỳ. Dựa trên kết quả, bác sĩ có thể điều chỉnh liều thuốc và hẹn thời điểm siêu âm tiếp theo, thường khoảng ngày 9-10. Tùy đáp ứng của buồng trứng, một chu kỳ kích thích có thể cần khoảng 2-3 lần siêu âm hoặc nhiều hơn.

Bên cạnh siêu âm, trong một số trường hợp bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm hormone hoặc theo dõi hormone LH bằng que thử để đánh giá thời điểm rụng trứng. Khi nang noãn phát triển phù hợp, bác sĩ sẽ lựa chọn thời điểm rụng trứng dựa trên diễn biến tự nhiên của nang, nồng độ hormone hoặc chỉ định thuốc kích rụng trứng như hCG.

Mũi tiêm hCG nếu được chỉ định sẽ giúp xác định mốc thời gian dự kiến rụng trứng, từ đó bác sĩ sắp xếp thời điểm bơm tinh trùng vào buồng tử cung phù hợp. Thời điểm thực hiện IUI được tính toán sát với thời điểm rụng trứng, nhằm đưa tinh trùng vào đường sinh dục nữ khi noãn có khả năng thụ tinh.

Chuẩn Bị Và Lọc Rửa Tinh Trùng Trước Khi Bơm IUI

Mục đích của bước này là lựa chọn phần tinh trùng tốt, đồng thời loại bỏ tinh dịch, tinh trùng bất động hoặc không phù hợp và các thành phần không cần thiết trong mẫu tinh dịch. Tinh dịch chưa qua xử lý không được bơm trực tiếp vào buồng tử cung.

Tinh dịch thường được lấy bằng cách thủ dâm trực tiếp vào dụng cụ vô khuẩn do cơ sở điều trị cung cấp. Thời gian kiêng xuất tinh trước khi lấy mẫu khoảng 2-7 ngày. Trong thời gian này, có thể bác sĩ sẽ kê đơn 1 số loại thuốc hỗ trợ chất lượng tinh trùng.

Sau khi tiếp nhận, mẫu tinh dịch được kiểm tra các thông số cần thiết như thể tích, nồng độ, độ di động và các đặc điểm khác của tinh trùng. Mẫu thường được để hóa lỏng trong khoảng 30-60 phút trước khi xử lý tiếp.

Hai phương pháp thường được sử dụng để chọn lọc tinh trùng là swim-up và ly tâm theo gradient tỷ trọng (density gradient centrifugation); một số trường hợp có thể áp dụng quy trình rửa đơn giản tùy vào chất lượng và số lượng tinh trùng trong mẫu. Việc lựa chọn kỹ thuật lọc rửa dựa trên đặc điểm mẫu tinh dịch và quy trình chuyên môn, nhằm thu được phần tinh trùng có khả năng di động tốt hơn và loại bỏ phần tinh dịch cùng các thành phần không mong muốn

Sau khi xử lý, mẫu tinh trùng được cô đặc trong một thể tích nhỏ hơn để thuận tiện cho việc bơm vào buồng tử cung. Tinh trùng đã chuẩn bị được chuyển sang bước bơm IUI, thường được thực hiện gần thời điểm rụng trứng theo phác đồ của bác sĩ. Thời gian từ lúc lấy mẫu đến khi hoàn tất xử lý và thực hiện IUI được sắp xếp phù hợp với lịch điều trị trong ngày.

Thủ Thuật Bơm Tinh Trùng Vào Buồng Tử Cung

Trước thủ thuật, người vợ nằm trên bàn khám ở tư thế sản khoa. Bác sĩ đặt mỏ vịt (speculum) vào âm đạo để quan sát cổ tử cung, sau đó đưa một ống thông (catheter) mềm, nhỏ qua cổ tử cung vào buồng tử cung. Mẫu tinh trùng đã được lọc rửa và cô đặc sẽ được đưa vào bơm tiêm, sau đó bơm nhẹ nhàng qua catheter vào buồng tử cung. Cuối cùng, catheter và mỏ vịt được rút ra.

Thủ thuật IUI thường chỉ mất vài phút sau khi mẫu tinh trùng đã được chuẩn bị và thông thường không cần gây mê hay sử dụng thuốc giảm đau. Người bệnh có thể cảm thấy hơi khó chịu, căng tức hoặc đau quặn nhẹ trong thời gian ngắn khi đưa catheter qua cổ tử cung. Một lượng nhỏ máu hoặc dịch âm đạo có thể xuất hiện sau thủ thuật và thường không kéo dài.

Sau khi bơm tinh trùng, người bệnh có thể được nghỉ ngơi trong thời gian ngắn rồi ra về và sinh hoạt theo hướng dẫn của bác sĩ. Một số trường hợp có thể xuất hiện đau bụng nhẹ hoặc ra máu âm đạo ít trong khoảng thời gian ngắn sau IUI. Nguy cơ nhiễm trùng do thủ thuật là thấp; các biến chứng nghiêm trọng như tổn thương tử cung rất hiếm gặp.

Thời Điểm Thử Thai Sau Khi Bơm IUI

Sau khi bơm tinh trùng, người bệnh thường cần chờ khoảng 2 tuần trước khi thử thai. Mayo Clinic khuyến nghị không nên thử quá sớm vì có thể nhận kết quả âm tính giả khi hormone thai kỳ chưa đủ cao để phát hiện.

Ngoài ra, nếu chu kỳ IUI có sử dụng thuốc chứa hCG để kích rụng trứng, xét nghiệm thai quá sớm còn có thể cho kết quả dương tính giả do hCG của thuốc vẫn còn trong cơ thể.

Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Quy Trình Thụ Tinh Nhân Tạo

Tỷ lệ thành công IUI trung bình từ 25-30%, phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau. Cụ thể

Tuổi Của Người Phụ Nữ

Tuổi có liên quan chặt chẽ đến khả năng sinh sản nữ. Khi tuổi tăng, chất lượng và số lượng trứng có xu hướng suy giảm, từ đó ảnh hưởng đến khả năng có thai bằng IUI cũng như các phương pháp hỗ trợ sinh sản khác.

Chất Lượng Tinh Trùng

IUI có thể hỗ trợ đưa lượng tinh trùng di động tốt đến gần vị trí thụ tinh hơn, nhưng phương pháp này vẫn cần một lượng tinh trùng có khả năng di chuyển phù hợp. Với tình trạng tinh trùng quá ít hoặc bất thường nghiêm trọng, IUI có thể không phải lựa chọn thích hợp.

Tình Trạng Vòi Tử Cung

IUI không thể thay thế chức năng của vòi tử cung. Tinh trùng sau khi được bơm vẫn phải tiếp cận trứng tại vòi tử cung. Do đó, việc đánh giá độ thông của vòi trứng là một phần quan trọng trước khi điều trị.

Thời Điểm Rụng Trứng

Thời điểm bơm IUI cần được phối hợp với thời điểm rụng trứng. Sai lệch thời điểm có thể ảnh hưởng đến cơ hội gặp nhau giữa tinh trùng và trứng. Đây là lý do người bệnh cần đi siêu âm theo đúng lịch và không tự thay đổi thời điểm dùng thuốc.

Nguyên Nhân Gây Hiếm Muộn

IUI thường được cân nhắc trong những trường hợp vô sinh chưa rõ nguyên nhân, yếu tố nam mức độ nhẹ, rối loạn phóng noãn hoặc một số vấn đề tại cổ tử cung. Trong khi đó, bệnh lý vòi trứng nghiêm trọng hay yếu tố nam nặng có thể khiến phương pháp này kém phù hợp hơn.

Phác Đồ Kích Thích Buồng Trứng

Thuốc kích thích buồng trứng có thể giúp phát triển nhiều nang noãn trong một chu kỳ, nhưng nếu phát triển quá nhiều nang sẽ làm tăng nguy cơ đa thai và các biến chứng liên quan. Vì vậy, mục tiêu điều trị không đơn thuần là tạo càng nhiều nang càng tốt mà là kiểm soát đáp ứng buồng trứng phù hợp với tình trạng của người bệnh.

Sự Tuân Thủ Phác Đồ Của Bệnh Nhân

Tuân thủ lịch dùng thuốc, siêu âm và thời điểm lấy mẫu tinh dịch cũng rất quan trọng. Thời điểm bơm IUI cần được phối hợp sát với quá trình rụng trứng; việc xác định thời điểm này có thể dựa vào diễn biến nang noãn, xét nghiệm LH hoặc thuốc kích rụng trứng như hCG. Cả hai vợ chồng cần tuân thủ chỉ định thuốc, thời gian siêu âm, kết hợp kiêng khem để đạt hiệu quả tối đa.

Lời Khuyên Từ Bác Sĩ Chuyên Khoa Giúp Tăng Cơ Hội Thành Công IUI

Người bệnh có thể chủ động tối ưu quá trình điều trị bằng cách tuân thủ một số nguyên tắc quan trọng:

• Đánh giá sức khỏe sinh sản đồng thời cả hai vợ chồng. Chỉ tập trung kiểm tra người vợ hoặc người chồng có thể bỏ sót nguyên nhân ảnh hưởng đến khả năng thụ thai.
• Tuân thủ lịch siêu âm và uống thuốc đúng chỉ định. Thời điểm rụng trứng và thời điểm bơm tinh trùng có mối liên hệ chặt chẽ, do đó không nên tự ý bỏ lịch siêu âm, thay đổi liều thuốc hoặc tự quyết định thời điểm tiêm thuốc kích rụng trứng.
• Chuẩn bị sức khỏe trước và trong chu kỳ điều trị. Duy trì chế độ ăn uống cân bằng, ngủ đủ, vận động phù hợp và tránh các yếu tố có thể ảnh hưởng xấu đến sức khỏe sinh sản. Cleveland Clinic cũng khuyến nghị bắt đầu vitamin dành cho phụ nữ chuẩn bị mang thai trước khi điều trị một thời gian, theo tư vấn của nhân viên y tế.
• Trao đổi sớm với bác sĩ nếu IUI không đạt kết quả. Với một số nguyên nhân vô sinh chưa rõ, IUI kết hợp kích thích buồng trứng bằng thuốc uống có thể được thực hiện trong một số chu kỳ trước khi cân nhắc IVF. Tuy nhiên, số chu kỳ phù hợp không giống nhau ở mọi người mà phụ thuộc vào tuổi, nguyên nhân vô sinh và đáp ứng điều trị.

Đăng ký thăm khám trực tiếp miễn phí tại Đông Đô IVF Center. Liên hệ Hotline: 1900 1965 (nhánh 5).

Địa chỉ: Tầng 5, số 5 Xã Đàn, Đống Đa, Hà Nội

Thời gian làm việc: 7 ngày mỗi tuần từ 7h30 đến 17h00.

Câu Hỏi Thường Gặp Về Quy Trình Thụ Tinh Nhân Tạo

Một số thắc mắc của bệnh nhân về quy trình thụ tinh nhân tạo như sau:

Bơm Tinh Trùng Vào Buồng Tử Cung Có Đau Không?

Thủ thuật đơn giản và thường không gây khó chịu, mất khoảng 5 phút và không cần gây mê. Sau bơm có thể co thắt nhẹ hoặc ra ít máu 1-2 ngày.

Quy Trình IUI Mất Bao Lâu?

Khoảng 4 tuần từ ngày bắt đầu dùng thuốc đến ngày thử thai. Riêng đoạn từ dùng thuốc đến ngày bơm chỉ khoảng 10-12 ngày.

Sau Khi Bơm IUI Có Phải Nằm Nghỉ Và Nghỉ Làm Không?

Người vợ nằm nghỉ 15-30 phút ngay tại trung tâm. Về nhà, phần lớn vẫn làm việc bình thường và hạn chế vận động mạnh.

Sau Khi Bơm IUI Bao Lâu Thì Thử Thai?

Khoảng 2 tuần sau bơm, người vợ đến trung tâm thử thai và siêu âm thai nếu kết quả dương tính.

Làm IUI Mấy Lần Không Có Thai Thì Sao?

Bác sĩ thường lặp phác đồ trong 3-6 chu kỳ, rồi đánh giá lại nguyên nhân hiếm muộn nếu chưa có thai. Mốc quyết định phụ thuộc tuổ0i người vợ, thời gian hiếm muộn và chất lượng tinh trùng của từng cặp.